Ik, een held is adembenemend
Wie: Theatergroep Smeedwerk
Wat: "Ik, een held" door Pieter van Dijk
Waar: Vestingpark Bredevoort
Wanneer: Donderdag 6 augustus 2026
Regie: Pieter van Dijk
Vormgeving: Berna Bonekamp
Muziek: Jesper Stam
Techniek: Walter en Angelica Bouwman
Nog te zien op:
7 en 8 augustus in Bredevoort
13, 14 en 15 augustus op Landfort in Megchelen
20, 21 en 22 augustus bij Kasteel Middachten in De Steeg
Vooraf
Het is twee jaar gelden dat Pieter van Dijk met zijn theatergroep Smeedwerk de Achterhoek verraste met zijn voorstelling "Ik, alleen". Deze voorstelling over de persoon van Koning Willem I was de eerste van een drieluik dat Van Dijk van plan was te maken. En het moet gezegd, die voorstelling deed ook direct naar meer verlangen. Onalledaags als de voorstelling was in zijn onderwerpkeuze, verrassend in zijn speelstijl, en betoverend op de locaties waar hij gespeeld werd. Dat het twee jaar zou duren voor deel 2 te zien zou zijn, lag in de lijn der verwachtingen want Smeedwerk is een kleine stichting en de gelden te vinden om een dergelijke voorstelling te realiseren is nog een grotere uitdaging dan de voorstelling daadwerkelijk te realiseren. Maar eindelijk was het dan zover en de Achterhoek zat er klaar voor.
Voor theaterliefhebbers
De hele Achterhoek? Nee, daarvoor is het soort theater dat Smeedwerk maakt te volwassen. Je zult hier niet het publiek zien dat je ziet bij voorstellingen van het amateurtoneel of -musical. Smeedwerk maakt het soort theater dat het moet hebben van prachtige taal, een uitgekiende minimalistische vormgeving, subtiele humor en laag-over laag-over laag. Een publiek dat een avondlang aandachtig kan luisteren en kijken naar wat er niet gezegd wordt. Dat actief meedenkt en steeds denkt aan wat dat verhaal met henzelf heeft te maken. En zich juist daardoor vermaakt. Theaterliefhebbers dus.
Professionals
Pieter van Dijk neemt zijn theater heel serieus. En betaalt dus zijn spelers. Opgeleide mensen met ervaring. En dat is te zien. Dat voel je meteen. Aan de sfeer, de transfomaties, de spierspanning, de stembeheersing. Dat daarnaast een groep jongeren uit de Amphion-school meespeelt die een theatertraining krijgen en voor het eerst in een dergelijke voorstelling mee mogen doen is een verrijking. Je weet dat het voor hen nieuw moet zijn en ongewoon. Maar de functie die Van Dijk hen geeft doet hen niet tekort en zij geven het verhaal met hun spel een extra dimensie.
In het decor, de meubels en de kleding herken je de hand van vormgeefster Berna Bonekamp die daarmee een duidelijke verbinding legt met het vorige stuk, zodat je ook echt het gevoel hebt dat we verder gaan waar we twee jaar geleden gebleven waren. Bij de opvolging van Willem I.
Willem II
Ik ben geen historicus en had op de HAVO ook geen geschiedenis in mijn pakket, dus eerlijk gezegd, ik weet niet veel van ons koningshuis. Gelukkig is veel basiskennis ook niet nodig om geraakt te worden door het stuk. Je krijgt in het programmaboekje de nodige informatie en het stuk heeft maar een paar zinnen nodig om de politieke kaders te scheppen die je nodig hebt om de positie van Willem II te begrijpen. Die ga ik hier niet herhalen, omdat die eerder de kapstok zijn dan de mantel die er aan wordt opgehangen. En het gaat om die mantel. De mantel van de koning. Of die aangetrokken wordt of dat je ziet wat er zich onder die mantel bevindt.
Afpellen
In de anderhalf uur die de voorstelling duurt, pelt Van Dijk de figuur van Koning Willem II laagje voor laagje af. Liefdevol. Het is makkelijk om hoogwaardigheidsbekleders af te schilderen als sukkels die zich maar wat voordoen, maar dat doet Van Dijk niet. Heel langzaam voert hij het publiek mee in de zieleroerselen, de trauma's en de twijfels van Willem, die zomaar held werd, zomaar echtgenoot werd, zomaar koning werd, zonder echt een moment te krijgen om werkelijk voor die dingen te kiezen. Een "door God gegeven taak" wijs je niet gemakkelijk af. En zeker niet als de vrouw die hij tot zich genomen had een krachtig pleitbezorger blijkt van tradities en plicht. Willem wordt werkelijk prachtig gespeeld door Jorn Snelting die met zijn spel de ontwikkeling van de Koning Willem II terug naar de mens die Willem ooit was overtuigend tot ons brengt.
Ongemerkt een heleboel
Het wordt Willem II ook niet gemakkelijk gemaakt. Overal in het land en in Europa dreigt revolutie. Er wordt door Thorbecke gezaagd aan de poten van het Koningsschap. Roddels over Willem versterken dat zagen. Zijn zus Marianne (Inge Smolders) wil scheiden van haar man Albrecht en heeft daarvoor de handtekening van Willem nodig. Daarmee wordt ook het lijntje vrouwenrechten in het stuk gehaald en het krachtige verzet van Marianne tegen de geldende conventies is een verademing! Ondertussen overlijdt een zoon van Willem door een vallende tak en lijkt de tegenstribbelende troonopvolger (Miro Straub) ook niet helemaal lekker. Als dan ook Willems oude strijdmakker Fitzroy Somerset (Milan Hendriks) op bezoek komt worden de hersenschimmen helemaal losgelaten. Willems vrouw, koningin Anna Paulowna (Merel Spikker) probeert hem en zijn entourage in het gareel te houden met alle middelen die haar ten dienste staan. Het is nogal wat wat ongemerkt de revue passeert.
Slim neergezet
Wat zou dat allemaal een zware bak ellende zijn geworden als Pieter van Dijk het gedoe in het paleis -want daar speelt zich alles af- niet had gelardeerd met drie lakeien die met hun intermezzo's, hun blikken en hun schalkse opmerkingen over al die gebeurtenissen een licht humoristisch sausje schenken. Van Dijk laat die lakeien spelen door dezelfde acteurs die Marianne, kroonprins Willem en Fitzroy spelen. Deze drie zitten, als ze niet spelen, rustig aan de kant te wachten tot ze op moeten, trekken dan jas of handschoen aan en dan weet het publiek wat ze gaan spelen. Het gevolg is dat je als toeschouwer een analytische blik houdt en je je niet helemaal laat meeslepen door het gedoe in het paleis. Ook de uitstapjes in het hoofd, de dromen en de herinneringen van Willem II, steeds gedragen door de groep jonge acteurs van Amphion, houden je bij de les.
Essentieel theater
En waar brengt ons dat uiteindelijk? Bij een Willem II die erkent wat erkend moet worden, bij een Koningin Anna die inziet dat loslaten uiteindelijk noodzakelijk is en bij een kroonprins die inziet dat de dood van de een, het brood van de ander wordt. "Dan maar koning". Bij een Marianne die krachtig haar eigen weg gaat en bij Fitzroy die nu weet wat er te weten is.
Is dat een eind goed-al goed? Nee, zo voelt het niet. Het voelt als een worsteling die volbracht is, maar waar je niet ongeschonden uit bent gekomen. Het voelt als -hoewel het zich in koninklijke levens afspeelde- heel menselijk en alledaags gedoe, waar je als publiek makkelijk je eigen levensworstelingen in kunt herkennen. Moe, maar gelouterd ben je na het zien van de voorstelling, zoals het hoort bij esentieel theater.
Een laatste reden om te gaan
is de muziek van de hand van Jesper Stam, muzikaal talent uit Gaanderen die hiermee ook een prachtkans krijgt en grijpt om zijn talenten te tonen binnen de kaders van het theater. Ik werd pas later in de voorstelling bewust van dat de muziek zo passend en authentiek was. Omdat ik die muziek niet herkende werd ik nieuwsgierig naar de componist. Jammer dat zijn naam -en die van Berna Bonekamp- dan weer niet in het boekje stonden. Nou ja, een kniesoor die daar op let. Laat gezegd zijn dat deze voorstelling een kunststuk is zoals ze in onze regio zelden gemaakt worden en dat je moet gaan kijken als je kunt. Wij wachten ondertussen ongeduldig op Ik, onmachtig, het derde deel van deze trilogie. Over Koning Willem III.