Vrolijk uit Kilder: Ver reiken om te verrijken

Wie : Toneelvereniging Vrolijk uit Kilder
Wat : Het Verjaardagsfeest van Bouke Oldenhove
Waar : Het Kelrehuus in Kilder
Wanneer : 29 september 2023
Regie : Henk Kalfsterman
Nog te zien : 30 september en 1 oktober 2023

Het kwam door Fons. Fons Sticker. Al jaren liep hij te leuren bij de opeenvolgende regisseurs van toneelvereniging Vrolijk uit Kilder om een keer “Het Verjaardagsfeest” van Bouke Oldenhove te spelen. In 2019 was het al bijna een keer gelukt - er was sprake van. Maar het ging toen nog niet door. En nu, nu Fons eindelijk iedereen zover had dat het stuk gespeeld zou gaan worden -en hij daarin ook een rol had gekregen- begaf zijn hart het. Iets van een tragi-komedie zat altijd al in het leven van deze flamboyante amateur-speler.

Je kunt zonder risico een paar dingen zeggen over de toneelgroepen die dit stuk kiezen om te spelen. Eén: het zijn groepen die niet zomaar een stuk uitkiezen. Twee: het zijn groepen die van een uitdaging houden. Drie: het zijn groepen die al wat langer bestaan. En al die drie typeringen gelden dus ook voor “Vrolijk”.
Want het is geen gemakkelijk stuk. De Friese auteur Bouke Oldenhove heeft nogal een oeuvre op zijn naam staan waaruit het spektakelstuk “Abe” uit 1995 misschien nog wel het bekendst is, maar waar dit jaar het samen met Don Duyns geschreven “De vergeten Twentse Lente” als monument aan toegevoegd kan worden. En van zijn hand komt dus ook “Het verjaardagsfeest” dat oorspronkelijk “(Geen Pinter)” achter die naam droeg omdat Harold Pinter ooit een nogal beroemd geworden toneelstuk met dezelfde naam schreef.
Kees Oosterhoff speelt de rol van Brordus, de hoofdpersoon die kortelings is verlaten door zijn vrouw Loes. Zij heeft een paar weken geleden de huisdeur achter zich gesloten en heeft en passant hun beider zoon meegenomen. Vandaag is Brordus dus jarig en de complete 'kouwe kant' komt hem op zijn verjaardag met een bezoek vereren. Zijn ex-schoonvader, ex-zwager en ex-schoonzus komen Brordus steunen in zijn vermeende strijd tegen de eenzaamheid. Daarbij krijgen ze hulp van hun respectievelijke partners - nog kouder dan de koude kant dus. Ze komen met verkeerde cadeaus als een bioscoopbon-voor-twee of een bijzettafeltje, als summum van benepenheid en armzalige gezelligheid.
Maar Brordus schopt het tafeltje en de gezelligheid vastberaden tot gort. Want zo eenzaam is hij niet. Tal van vrouwen bellen hem op en spreken in op het antwoordapparaat, dat goed verstaanbaar aanstaat. Breekpunt van de voorstelling is het mobiele telefoongesprek dat Brordus in de keuken met een van zijn nieuwe geliefden voert. Als misplaatste grap zet zijn zwager Barrie (Jop Geven) het antwoordapparaat aan en zo moet het gezelschap horen dat de jarige Brordus het liefst van deze 'randdebielen' verlost wil worden. Pijnlijk moment dat uiteindelijk leidt tot de verontwaardigde aftocht van de hele schoonfamilie. Behalve schoonzus Wia (Willemijn Gilijamse), die haar kans ziet de vrijgekomen Brordus het hof te maken en samen verdwijnen ze in zijn slaapkamer. Waardoor Brordus de vrijheid die hij voor zichzelf gekozen had toch weer vergooit. Blijkbaar is alleen zijn nog moeilijker dan het in je nabijheid dulden van de "randdebielen" die je zo cadeau kunt krijgen bij iedere nieuwe partner.

Onder begeleiding van regisseur Henk Kalfsterman wisten de spelers van Vrolijk mooi vorm te geven aan de personages uit deze tragi-komedie. Na een wat aarzelend begin vóór de pauze komen ze allemaal na de pauze een stuk beter tot hun recht, alsof er een schroom van hen af was gevallen. Met name voor pauze was de enscenering rommelig en letterlijk duizelingwekkend. Alsof de regisseur gezegd had: “Het maakt me niet uit wat je doet, als je maar gaat lopen op het moment dat je iets moet zeggen.” Het gevolg was dat steeds mensen gingen zitten als ze even geen tekst hadden en meteen opstonden en druk heen en weer gingen lopen zodra ze hun tekst moesten zeggen. Dat ze in dat loopje verder niets deden -geen doel of richting hadden- maakte het eerder een kippenhok dan een verjaardagsfeestje. Wellicht was dat vorm-om-de-vorm en niet om de inhoud ook wel typerend voor het geheel van “Het Verjaardagsfeest”. Er werden hier en daar dan ook wel wat kansen gemist. Zoals de beide buurmannen Rien en Dries (Paul Bisselink en Jesper Berntzen) die als buitenstaanders vanuit het midden van de gebeurtenissen alles zagen, maar net te weinig aanwijzingen hadden meegekregen die ze in konden zetten in hun rol als hilarische commentatoren op de gebeurtenissen. Wat natuurlijk wel hun functie was.

Maar een kniesoor die daarop let. Want er was meer dan genoeg te genieten. Het toneelbeeld, met zijn bijzondere belichting en de  trieste uitstraling van het half leeggeroofde huis van Brordus. De raak getypeerde personages (zonder dat het types werden).  De acteurs die als paarden werkten om vuur in het stuk te brengen en dat lukte geweldig. Complete chaos werd afgewisseld met momenten van verstilling zodat het publiek ook even alle gebeurtenissen en verhoudingen op zich in kon laten werken.
Want we herkenden het uiteindelijk allemaal wel, dat verjaardagsfeest, die gasten, die schoonfamilie. En gelukkig konden we er om lachen. Maar wel een lach met een zuurtje. Want we zagen iets van onszelf terug. Dat maakte het ook zo’n bijzondere theateravond. Vrolijk durfde een stuk aan te pakken dat hen en het publiek verder bracht. Dat stemde... eh... ja... vrolijk!