Toep brengt een mooi sprookje over vluchtelingen

Soms hoop je dat sprookjes waarheid zijn. Al was het alleen maar omdat ze vaak goed aflopen. Gisteravond bekroop me dat gevoel na het openluchtspel "Grens(p)licht" van toneelvereniging T.O.E.P. uit Kotten. 

Het was alweer 10 jaar geleden dat T.O.E.P. op haar eigen speellocatie een spel had opgevoerd. In 2019 speelden ze hun openluchtspel "Luiwerk" bij Molen "de Bataaf" in Winterswijk, en drie jaar geleden werd hun jubileumstuk "ZAAM" uitgevoerd op het terrein van het Wilhelminagebouw in Kotten. Dus het werd wel weer eens tijd!

Over de locatie

Want wat een prachtige locatie heeft deze toneelgroep tot haar beschikking: een bos met een watertje dat een natuurlijke grens vormt tussen het publiek en het speelvlak. Die plek is geen openluchttheater maar wordt elke vier of vijf of tien jaar daartoe omgebouwd: de op maat gemaakte tribune wordt van stal gehaald en met eigen mensen in eigen tijd opgebouwd: een werk van weken! Maar dan heb je ook wat. Ik kende het niet anders dan vanaf video, maar toen ik er eenmaal zat, in de zomerzwoele warmte, begreep ik waarom T.O.E.P. zo graag hier speelt. Dit keer samen met muziekvereniging Concordia, ook uit Kotten. Niet als omlijsting, maar als tegenspelers! Even ongebruikelijk als betekenisvol.

Over het stuk

We moeten ons goed realiseren dat het stuk een jaar geleden geschreven is door Harry Kruisselbrink, lid van de toneelvereniging. Hij kon toentertijd niet vermoeden welke zorgwekkende actualiteit zijn stuk bij uitvoering zou hebben. Zijn sprookje (hij zegt blijspel) gaat over een niet heel erg denkbeeldig Hertogdom Eigenheim dat zich zorgen maakt over haar voortbestaan omdat haar grenzen bedreigd worden door "hordes vluchtelingen uit Gunderveld". Heerlijk, die namen. 

Eigenlijk zijn het niet eens de bewoners van Eigenheim die zich zorgen maken, het is vooral de Groothertog van Eigenheim, (Fenno Kuenen) die zich druk maakt. Zijn vrouw Charlotte (Marloes te Dolle) maakt zich meer druk over haar wijntjes en fitness en zijn dochter Karmelijn (Merel Floors) is, zoals het hoort met dochters, druk met de liefde.

Het moet gezegd, Eigenheim is populair want op alle mogelijke manieren weten mensen uit Gunderveld het Hertogdom binnen te sluipen. Het zou zomaar een fel stuk tegen vluchtelingen kunnen worden. Maar dat wordt het niet, want het is een sprookje en sprookjes lopen altijd goed af. Eigenlijk weet je het al meteen: al die vluchtelingen worden gespeeld door leden van het orkest en dat zijn er nogal wat. Maar daarmee wordt door T.O.E.P. meteen een belangrijk en te weinig gehoord statement afgegeven: "Vluchtelingen brengen muziek in je samenleving!" Of anders gezegd: "Kijk eens welke kwaliteiten er je land binnenkomen." Maar het wordt in het stuk niet expliciet gezegd, die conclusie moet je zelf maar trekken en dat gebeurt ook. Want onwillekeurig ben je op de hand van de vluchtelingen. En of ze nou door de aannemers worden binnengesmokkeld of door jonge alternatievelingen, ook hun helpers kunnen op je sympathie rekenen. 

Daartegenover staat de Groothertog, die het ene na het andere DECREET uitvaardigt om al die vluchtelingen eruit te gooien: "Iedereen eruit die geen hoofddeksel draagt; iedereen eruit die geen bel bij zich heeft; iedereen eruit die een instrument bij zich heeft." En natuurlijk, want zo gaat het met sprookjes, met dat derde decreet hangt hij zichzelf op.

Ja, het verhaal is feestelijk om naar te kijken. "Zo kan het ook" denk je dan want alles wat je ziet betrek je op het non-item waarmee rechts ons land gijzelt. En dan verlaat je opgelucht het theater omdat je losgezongen bent van dat frame. Hoe bevrijdend dat is, heb ik gisteren zelf ervaren. Helaas was het slechts een sprookje, maar wel eentje dat een praktische handreiking geeft. 

Een nieuwe regisseur

Als je in het Achterhoekse een naam opbouwt als amateurregissuer weten de toneelverenigingen je snel te vinden. Dirk de Bruijne woont sinds een paar jaar in het Winterswijkse. In Woold om precies te zijn en daar heeft hij nu twee stukken geregisseerd. Nu heeft T.O.E.P. hem ook weten te interesseren voor de regie van dit openluchtspel. Dat is hem goed afgegaan. Afstanden en beeldvulling zijn daarin de eerste obstakels om te overwinnen: lange loopjes die stiltes veroorzaken en mensen op links die niets doen omdat de handeling zich op rechts afspeelt. Van die dingen. Daar is Dirk niet ingetuind. Iedere personage op het toneel was altijd wel met iets zinvols bezig. Hilarisch toonbeeld daarvan was wel de persoon van Grootherogin Marloes ten Dolle die aan het verhaal nauwelijks iets bij te dragen had, maar die boven in haar kasteel een feest was om steeds in de gaten te houden. Hetzelfde gold voor de alternatieven en de grenswachten. 

Ook het samengaan van de muziek van Concordia en het spel van de acteurs gaat meestal goed, al kan de avond wel wat meer overlapping van muziek en handeling gebruiken. Het tempo van de voorstelling ligt wat laag. Geen probleem, want we zitten goed waar we zitten, maar de dramatische handeling verliest daardoor aan urgentie. Ook dat hoeft niet per se slecht te zijn, maar dan moet iets als de grapdichtheid wel groot genoeg zijn. Dat is ook niet het geval. Ik denk dat wat kritisch overleg tussen schrijver en regisseur hier soelaas had kunnen bieden. Of zang, maar dan belanden we in het domein van de musical en die grens moesten we in het Winterswijkse nog maar even wel bewaken.

Overigens werd dat allemaal goed gemaakt door hoe de dragende rollen geregisseerd waren. Zij speelden met precies de juiste overdrijving en dynamiek hun spel, zodat je bleef geloven in het sprookje. Ik denk dat kinderen -die er natuurlijk gezien het tijdstip niet veel waren- hun hart eraan opgehaald zouden hebben. Wij volwassenen ook trouwens. Van alles tussen de 12 en 23 jaar durf ik het niet zo te zeggen; de bakvis naast mij kon het allemaal in ieder geval wat minder waarderen. Wat ook wel weer leuk was om te zien.

Tot Slot

Een mooie avond, zeker als je geen haast hebt. Een eye-opener ook. En dat alles door een groep die zo ongelooflijk ervaren en gedreven is dat we onze handen dicht moeten knijpen om ze te zien optreden. En voor hen moet het een feestje zijn geweest om na het vorige, zware stuk "Een hoger goed" weer even helemaal ontspannen los te kunnen gaan.