Spot speelt: Oorspronkelijk, aangrijpend en actueel

Wie : Theatergroep SPOT
Wat : Maïsveld (Jan Freriks e.a.)
Waar : Erfgoed “Der Stadswal” in Doetinchem
Wanneer : 16 september 2023
Regie : Annelies van Rijssen


Het decor bestaat uit een rij donkerbruin geschilderde oude deuren die dienen als achtergrond en coulissen voor de voorstelling “Maïsveld”. Het publiek in Erfgoed De Stadswal in Doetinchem zit bijna in de speelruimte. Links en rechts twee identieke bureaus met begerenswaardige jaren-30 bureaulampen. Vlaggetjes op de beide bureaus maken duidelijk dat het ene bureau in Amerika staat en het andere bureau in Duitsland. Er wordt briefgewisseld.

De voorstelling “Maïsveld” is tot stand gekomen door improvisaties van de spelers van SPOT n.a.v. het boek “Adress Unknown” van Kathrine Kressmann Taylor uit 1938 (!). Naar aanleiding van die improvisaties werden er personages uitgekozen en ontwikkeld en schreef Jan Freriks de dialogen.
“Adress Unknown” gaat over twee van oorsprong Duitse boezemvrienden die samen een kunsthandel hebben in het Californië van begin jaren dertig. Max Eisenstein is joods. De ander, Martin Schulse, keert in 1932 met zijn gezin terug naar Duitsland, waarmee het na de ellende van de Eerste Wereldoorlog, onder leiding van de nieuwe Nationaal-Socialistische regering heel goed lijkt te gaan. Het verhaal wordt verteld in de vorm van correspondentie tussen de twee vrienden. Martin raakt al snel onder de indruk van het Nazi-regime en wordt daarom steeds afhoudender voor contact met zijn voormalige joodse vriend. Als hij weigert om Griselle, de zus van Max, te helpen die -achtervolgd door de SA- in doodsnood zit, komt aan de vriendschap definitief een einde. Max gebruikt de brieven waarvan hij weet dat de Nazi-censuur die leest, om Martin te gronde te richten. Het boek eindigt met twee onbeantwoorde brieven van Eisenstein aan Schulse en een afbeelding van een teruggestuurde brief waarop staat “Adressat Unbekannt”. We moeten vrezen voor het leven van Martin Schulse.

Theatergroep SPOT heeft met “Maïsveld” een indringende en aangrijpende voorstelling gemaakt die onder je huid gaat zitten. Allereerst al het gegeven dat zo’n boek uit 1938 al haarfijn het gevaar van Nazi-Duitsland aan zo’n groot publiek uit de doeken deed (het boek werd meteen al een gigantisch succes!) vervult de kijker met zorg. Want je voelt door de hele voorstelling heen de urgentie om juist nu dit stuk op de planken te brengen. Nu de Vrijheid in heel de wereld onder een enorme druk staat. Nu overal politieke leiders de democratie misbruiken om de macht te grijpen en die nooit meer af te staan. En nu niet alleen in landen als China en Rusland, maar ook in landen als de VS en Israël. Nu voelen we des te duidelijker dat we een steeds kleiner wordend gebied verdedigen waar de democratie nog wel werkend is, maar ook van binnenuit in gevaar.

Tot zover over de inhoud van “Maïsveld”. Ook de vorm van het stuk is van een hoog niveau. De teksten, de live-muziek van André Gerritsen, de prachtige liederen van Anne Freriks, de enscenering en het acteerwerk maken van “Maïsveld” een meeslepend kijkspel. Al is het hier en daar allemaal wat hoekig, dat zit ook wel een beetje in de teksten van Jan Freriks, maar misschien is dat ook wel de bedoeling van de regie.

In “Maïsveld” is veel te genieten aan het spel. SPOT heeft een aantal personages toegevoegd aan het oorspronkelijke verhaal (Regisseuse Annelies van Rijssen: “Alles spelers wilden een rol!”) en dat komt de voorstelling zeer ten goede. De gedachte om in het stuk alleen twee schrijvende mannen op het toneel te laten zitten lijkt me niet lang houdbaar te zijn geweest. De families van beide mannen worden in “Maïsveld” verder uitgewerkt tot aan achterkleinkind Lotte toe. Maar ook de personage van Lena, die als dienstbode in elke scène op kon duiken om een prangende vraag te stellen, geeft aan “Maïsveld” een mooie extra dimensie.

Dan is er natuurlijk Astrid Kock in haar verbeelding en verklanking van Griselle. Zij weet, samen met René Thus als kunstschilder Peter Wassermann, het belangrijke thema van de “Entartete Kunst” voor iedereen in het publiek duidelijk en persoonlijk te maken. En niet in de laatste plaats is er Bert Scheuter die de ontwikkeling van Martin Schulse van vrijdenkende Amerikaan naar aanhanger van het Nationaal-Socialisme onontkoombaar duidelijk maakt. Daarbij werd hij geholpen door de prachtige kostuums van Marion van Groningen, die voor alle acteurs bij de tijd, de sfeer en het karakter passende kleding had gemaakt.

De werkwijze van SPOT is een bijzondere. Niet veel theatergroepen in de Achterhoek durven en kunnen zo’n proces met een dergelijke inhoud aan. SPOT mag daarom een voorbeeld en inspiratiebron zijn voor alle toneelverenigingen en theatergroepen in onze regio. Helaas zijn er nog maar twee voorstellingen te zien op 23 september (20.00 uur) en 24 september (15.00 uur) En dan ook nog voor een relatief klein publiek, dus die zijn al uitverkocht. Dat is jammer. Ik zou SPOT willen oproepen de voorstelling op meer plekken te spelen en wat minder intiem. Hij kan wel een wat grotere zaal hebben. Ik denk zelfs dat hij dan nog beter uit de verf komt.