De Haort imponeert met Oosterbeek 1944

Wie: Toneelvereniging de Haort
Wat: Oosterbeek 1944 van Rien Buunk

Waar: Verenigingsgebouw De Ringkamp in Aalten

Wanneer: 11 april 2025

Regie: Reinier te Linde

Ze zijn trots, daar op de Haort, op hun toneelgroep. En dat is helemaal terecht. Want wat ik daar afgelopen vrijdag zag was van een bijzonder niveau. Het begint al bij de plek waar deze groep repeteert. Het verenigingsgebouw is met eigen handen en geld van de grond getrokken en biedt een sfeervolle en praktische ruimte aan tal van verenigingen.  Die betalen geen huur, alle kosten worden gedekt uit de activiteiten. En dat gaat blijkbaar goed, een volgende uitbreiding van het gebouw staat er aan te komen. 

De toneelvereniging zelf telt maar liefts 40 spelende leden van pril-jong tot diep-senioriteit. En dat is een luxe zeg. Dat alle spelers de leeftijd hebben van de rol die ze spelen. Door die ruime personeelsbezetting is er altijd wel iemand die een aantal jaren de rol van regisseur op zich wil nemen. En in de persoon van Reinier te Linde is dat geen slechte omstandigheid. 

Zoveel luxe creëert ook veel productiviteit. Twee keer per jaar wordt een toneelstuk geproduceerd; een blijspel en een "serieus stuk". En een keer in de vier jaar een openluchtspel. Ook de techniek is bij de Haort in eigen handen. Ze hebben een eigen techniekteam dat in het bezit is van een kloeke verzameling licht en geluid. Zoveel dat ze dat tegen een redelijke vergoeding ook bij activiteiten van anderen in kunnen zetten. En dat in een buurtschapje als De Haort. 

Oosterbeek 1944
Het stuk dat dit jaar, in het kader van 80 jaar vrijheid, wordt gespeeld is van de hand van Rien Buunk, een toneelschrijver uit de regio die het hele spectrum van blijspel tot drama blijkt te beheersen. Hij was er zelfs deze avond bij om te bekijken wat er van zijn pennenvrucht is gemaakt! Wat hij zag was om te beginnen een perfect decor. Gepositioneerd onder de hilde van het gebouw, gaf het meteen de indruk van een lage kelder. De muren waren door de decorgroep helemaal gestuukt en waren bekleed met schappen met weckflessen en andere opslaggerei, zodat ook die de uitstraling van een kelder hadden. De subliem vormgegeven overgang naar het trappengat, met nog net zichtbaar, een stukje van de trapleuning maakte het, met de oude stallampen, helemaal af. 

Op dit podium ontrolde zich het verhaal van Hanna Cohen, het Joodse meisje dat in die kelder ondergedoken zit bij de familie van Dalen. Simone ter Haar, debuterend lid, speelde deze zware rol ingetogen en geloofwaardig. De situatie van dit meisje, dat haar familie niet meer gezien heeft sinds het begin van de tweede wereldoorlog, en dat al een jaar in deze kelder heeft doorgebracht zonder het zonlicht gezien en de buitenlucht ingeademd te hebben is zo goed als uitzichtloos. "Deze oorlog gaat vast nog jaren duren" verzucht ze dan ook meer dan eens.  Je kunt niet anders dan meeleven met het arme kind. Naast haar speelt Yanna Wikkerink de rol van Wilma, de dochter des huizes. Ook zij doet dat vol gevoel. Ze probeert te helpen waar het kan, ook al voelt ook zij zich machteloos. Zeker wanneer er ook Duitse soldaten ingekwartierd worden in hun huis.

Thema's
Het stuk is een gelaagd stuk. Het gaat natuurlijk over het Joodse meisje en het lot van haar familie, levend tussen hoop en vrees. Iedereen leeft tussen hoop en vrees. Maar er leven ook andere dingen. Heinz Winkelmann, de ingekwartierde Duitse militair, gespeeld door Roy Schutte,  heeft genoeg van de oorlog. Hij heeft zelf alleen een ondersteunende functie gehad in het leger en heeft zelden of nooit meegevochten. Maar nu, aan het eind van de oorlog kan het niet anders meer, maar hij wil het niet. Hij heeft gezien hoe misdadig zijn Duitse wapenbroeders zich misdroegen in het Oosten. "Ik zal nooit kunnen vertellen wat ik daar gezien heb." preludeert hij al op zijn getraumatiseerde leven na de oorlog. Zijn broer echter, Wilfried (Barry Schotman)is er een van de harde kern. Van "Deutschland über alles" en "Dood aan de Joden." Tussen hen in staat hun zus Eva (Ilse Wikkerkink) die zich als verpleegster heeft aangemeld in het leger en heel andere doelen nastreeft. Het knalt regelmatig tussen deze drie. 

Eenzelfde tegenstelling is te vinden tussen Frits Willemsen (Jurgen Til) die sympatieën voor het Verzet heeft en zijn vader Hendrik (Henk ter Maat) die als NSB-er nog steeds gelooft in de overwinning van Duitsland. Met deze constructie spiegelt Rien Buunk de situatie in zowel Duitsland en Nederland. Zoals er foute Nederlanders waren, waren er ook goede Duitsers. Dat geeft mooi te denken. Tegenover zoveel haat zet hij ook nog eens de Liefde in, die er ontbrandt is tussen Hanna en Frits. Een liefde die uiteindelijk de dood van Hendrik tot gevolg zal hebben.

Emoties
Ja, er zitten veel en grote emoties in het stuk Oosterbeek 1944. Juist in de tijd waarin het speelt, de tijd van Dolle Dinsdag komen die het meest krachtig tot uiting. De aanval op de bruggen over de grote rivieren; de paar dagen van grote hoop, die in ieder geval aan de noordkant van de Rijn uitmondt in een grote deceptie: nog een lange, koude winter onder de Duitse knoet. Het wordt allemaal meeslepend en naar hartelust gespeeld door de mensen van De Haort. We kunnen niet anders dan meeleven. Zeker nu we elke dag in het nieuws van acht uur geconfronteerd met de meest smerige oorlogsmidaden uit onze tijd. We zouden dat toch niet meer doen? Opdat wij nooit meer zouden vergeten hebben we monumenten opgericht en boeken en theaterstukken geschreven. Zo'n monument werd dit weekend opgericht door de mensen van de Haort. Opgetogen spraken we over hoe mooi het allemaal was gespeeld en vormgegeven. Maar diep bezorgd verliet ik het pand: Ik dacht alleen maar "Wat moet er toch van ons worden?"