Home
Diagnose

De Diagnose

De Theaterdokter loopt graag visite. Op uitnodiging. Of uit belangstelling. Zijn bevindingen legt hij vast zodat hij altijd kan terugzien hoe het ervoor stond. Zodat iedereen kan zien hoe het er voor staat. Want het is de stellige overtuiging van de Theaterdokter dat gezien en beschreven worden de overlevingskansen van het theater significant verhoogt. Op deze pagina kan iedereen de verslagen van deze visites teruglezen.

Mocht je een diagnose van de Theaterdokter voor jou of je vereniging op prijs stellen, kun je dat met een klik op de knop regelen.

Voor verenigingen en groepen
Voor scholen, na schoolse opvang en instellingen
Voor spelers en ouders van spelertjes

Tiny-T Industry blaast het publiek van zijn sokken

Wie: Tiny-T Industry
Wat: "De Laatste Ronde 2" van Tineke Beekman
Waar: Loc 17 in Doesburg
Wanneer: 12 april 2026
Regie: Tineke Beekman

Ik had vorig jaar kennis gemaakt met het werk van Tineke Beekman toen ik op aanraden van een theaterliefhebber "De laatste Ronde" bekeek. Ik had erover willen en moeten schrijven maar was daarvoor te druk. Dit jaar kreeg ik een nieuwe kans toen dezelfde theatermaakster met haar groep een vervolg bracht op de zeer succesvolle eerste productie. En na het zien van deze voorstelling ben ik meteen naar huis gereden om verslag te doen. Het zou me toch niet nog een keer gebeuren dat ik niet deed wat ik moest doen. Luid en aangedaan vertellen over wat me daar overkwam.

Amateurs hè! En jong! En fantastisch!
Laat ik daar maar mee beginnen. Want vorig jaar wilde ik het al niet geloven en dit jaar vond ik het nog steeds niet te bevatten.
De groep spelers is niet een stel ervaren acteurs/zangers die na zware audities door mocht en na een gedegen training deze voorstelling afgaf. De spelers kennen elkaar gewoon van de Scouting in Doesburg en gingen meedoen met een plan van Tineke. Niet meer.
Vorig jaar speelden ze een spel waarin ze overleden popsterren waren die in een bar "tussen Hemel en Aarde" vertoefden. Niet als grap, gewoon, vanuit het theatrale vermoeden dat daar "iets" inzat. En dat "iets" waren om te beginnen de nummers die ze live en op een meer dan aanvaardbaar niveau zongen en daarna elementen uit de levensverhalen van de sterren die liefdevol en geloofwaardig gespeeld werden.
Dat werd gespeeld in de spiegeltent die Loc 17 in Doesburg rijk is en daar kan niet meer dan een man of 50 publiek in. Dat moet je even op je laten inwerken. Want dat betekent dat de spelers -amateurs dus- bijna oog in oog met de mensen om hen heen staan. Met hun intense monologen. Met hun felle of gevoelige nummers. Dat vergt zoveel moed en vertrouwen in jezelf. En dat was pas vorig jaar.

The Sequel: Uitmelken of verdiepen?
Toen ik vernam dat er een "De laatste ronde" deel 2 kwam moest ik eerst glimlachen ("Dat zouden ze in mijn stamkroeg moeten doen") en was daarna bezorgd. Want we kennen dat wel uit de fimwereld: Succesfilms krijgen steevast een opvolger, want publieke opkomst gegarandeerd, en die valt dan tegen. Maakte deze beginnend theatermaakster niet een grote fout?
Maar het voelde meteen als thuiskomen. De tent was gezellig als de vorige keer. Ze hing bomvol moderne lichttechniek die bediend werd door 1e- en 2e-jaars studenten van de opleiding Sound & Vision uit Arnhem en de bar was open. Ik moet wel zeggen dat een bevoorrechte plek vooraan voor mij werd vrijgehouden door een vriendin en dat maakte het kijkgenot wel extra groot. Maar niemand heb ik horen klagen over slecht zicht of geluid.

Slim geschreven, licht en diepgravend
Tineke Beekman moet over een bijzonder schrijftalent beschikken. Want het verhaal dat zich ontrolde voor onze ogen, trok ons met een brede glimlach naar de diepste levensvragen. Dat deed ze als volgt. Opnieuw zaten we in een kroeg in het hiernamaals. En waar dat vorig jaar nog een tijdlang geheim werd gehouden kregen we dat nu meteen te horen. Gelukkig, we gaan verder waar we vorig jaar gebleven waren. Maar met andere overleden posterren die over het algemeen heel erg goed herkenbaar waren. Prince opende het bal. Marilyn Monroe werd ook meteen herkend. En Judy Garland, George Michael, Mariska Veres, Dolores O'Riordan van de Cranberries en een zangers die ik niet kende (waardoor ik het ontbreken van een programmaboekje nu ook zo betreur. Zo weet ik ook de namen van die geweldige spelers niet en dat is jammer)
Door de voorstelling heen is steeds een van de sterren aan de beurt. Te beginnen met het aansteken van een eigen grafkaars. Daarna volgde het verhaal van hun worstelingen tijdens hun leven en een steevast goed gezongen kernlied uit hun repertoire. Dat daarbij het "Happy Birthday dear president" van Marilyn Monroe niet overgeslagen werd, was wat mij betreft de lakmoesproef van het onderzoek dat Beekman verricht moet hebben voor het maken van deze voorstelling.
De som van al deze worstelingen en levensvragen waarmee we geconfronteerd werden en het feit dat deze gesteld werden door sprankelend jonge spelers werkte als een breekijzer op het hart. Heel het spectrum van het leven trok aan ons voorbij zonder dat we in een diepe put van ellende terecht kwamen. Licht, grappig, goed geënsceneerd, en tegelijk waarachtig en onontkoombaar.

Licht aan de horizon
Misschien lag het ook aan de troosteloos slechte amateurvoorstelling die ik de avond ervoor van een gekende amateurvereniging had moeten aanschouwen waardoor ik even het vertrouwen in de toekomst van de wereld en het amateurtheater in het bijzonder was kwijtgeraakt dat ik snakte naar een topvoorstelling als deze. Gemaakt door jonge mensen die wel degelijk de lust hebben om theater te maken. Maar dan begeleid door iemand die verstand van zaken heeft. Jonge mensen die hun eigen creatief kompas durven volgen en zich geen zorgen maken over hoeveel publiek komt kijken. 50 is genoeg. En als je dan daardoor 8 keer mag spelen is dat winst en betaalt zich de investering in tijd en energie uit.
En het beste nieuws kwam op het eind toen Beekman meldde dat ze volgend seizoen in Doesburg een (jeugd-)theaterschooltje gaat beginnen. Juist in Doesburg, waar 25 jaar geleden een roemrijke theaterschool ophield te bestaan. De vriendin en ik knepen elkaar even in de armen. Licht schijnt aan de theatrale horizon. En ze schijnt fel.

Almende leerlingentheater klaar voor The next step

Wie: Almende Leerlingentheater
Wat: "Offline Farm" van Ingeborg van Dijk
Waar: Almende college Silvolde
Wanneer: 9 april 2026
Regie: Ingeorg van Dijk
Muzikale begeleiding: Arn Kortooms

Vaste prik op mijn lijstje te bezoeken voorstellingen is de jaarlijkse uitvoering van het Almendecollege in Silvolde. Als ik er tenminste op tijd van hoor. Gelukkig stond de voorstelling duidelijk aangekondigd in het Achterhoek Nieuws waarmee het belang van die huis-aan-huisbladen maar weer eens is aangetoond.

Geen premièresfeer
Ik was bij de première en dat is natuurlijk evenzeer een voorrecht als een risico. Want je weet nooit zeker of alles al gesmeerd zal verlopen. Of de teksten en de loopjes en de special effect zullen werken. Of het ingehuurde geluids-en lichtbedrijf alle informatie heeft om kunnen zetten in een pakkend lichtplan en goed geluid! Dat risico wordt bij het professionele theater afgedekt met een glas champagne en een bitterbal, maar daarop hoefden we niet te rekenen op een middelbare school met een gezond-leven-missie.
Nou ja, zo erg bleek dat niet want de spelers stonden krachtig op het toneel en de mannen achter de knoppen van T3-licht en geluid verstonden hun vak. De zaal zat vol verwachting vol met ouders en familieleden en een enkele belangstellende. Dus het kon beginnen.

Offline Farm
Het openingslied maakte het publiek al meteen duidelijk dat wat we te zien zouden krijgen zich in het jaar 2050 zou afspelen. Los van het goed gespeelde en gezongen lied, was me de reden daarvan niet duidelijk. Alles wat we vanavond te zien zouden krijgen was net zo actueel als dat alle grootmachten geleid worden door dictators.
Want het gegeven dat de jeugd met haar social-mediagedrag onder een vergrootglas van opvoedend Nederland en haar overheid ligt, is nu aan de hand. Dat mensen voor misdragingen in die digitale wereld veroordeeld kunnen worden is ook niet iets van over 25 jaar en dat de straf alternatief ondergaan wordt in een werk-omgeving staat als idee zelfs alweer onder druk. 8 maanden -als herprogrammering- moeten werken op een boerderij-zonder-bereik is nou niet direct een straf waar Amnesty International wakker van ligt. De gemiddelde boer, boerin en hun kinderen weten niet beter. Hun dagelijks werk bestempelen als straf lijkt me meer een gedachte van verwende nesten uit het Westen. Maar goed, deze kaders van het verhaal zijn met een glimlach geaccepteerd en dan kunnen we ook gaan genieten van het spel.

Best wel best spel
Ik was wat bezorgd toen na de eerste paar scènes slechts een viertal spelers in beeld was gekomen, en één docent. Ik dacht: "Zo klein zal dat groepje na vorig jaar toch niet zijn geworden?" Maar gelukkig, de rest van de groep bleek al eerder opgesloten in de Offline Farm en toen de drie hoofdpersonen daar ook eenmaal toe waren veroordeeld werd het toneel bevolkt door een heerlijk diverse groep van goed spelende jongeren. Allemaal gaven ze duidelijk vorm aan de enigszins een-dimensionale personages die ze speelden, waardoor er toch heel veel te kijken was. Zoveel teksten kregen de meesten nou ook niet om een echt karakter te spelen, en dat was wel jammer, want je kon zien dat deze spelers tot veel meer in staat waren. Sommigen popelden bijkans van het podium.

Orkest en koor ook
Het best was de potentie van de groep te merken aan de momenten waar de gebeurtenissen ondersteund werden met muziek en zang. Ik noemde al het openingsnummer dat echt een fijne start van de avond was. Veruit het mooiste moment van de avond lag daarnaast in het duet dat hoofdpersoon Juul (Eva ten Have) en haar oma (Karin Melchers) samen zongen. Daarin kwamen spel en muziek en zang samen tot de theatraliteit die je zoekt in zo'n voorstelling. Natuurlijk, Melchers is een podiumpersoonlijkheid die toevallig de afslag muziekdocent heeft gekozen maar een afslag naar professioneel theater had ook gekund. Des te meer respect voor Eva ten Have die zich daardoor niet van het toneel liet blazen maar sterk tegenspel bood!
Het orkest onder leiding van Arn Kortooms mag zich ook in de handen wrijven met zo'n muzikaal leider zoals wij ons als publiek in de handen mochten wrijven met zo'n orkest. Gelukkig goed zichtbaar in beeld zodat we hen echt konden zien werken. Fijn hoor. Dat houdt ons bij de les.

Theatraliteit
Het stuk is geschreven in samenwerking met de leerlingen, zo zegt het programmaboekje. En dat leek ook te merken. Omdat regisseuze Ingeborg van Dijk ook als scriptschrijver in datzelfde boekje stond, ga ik ervan uit dat de leerlingen input gaven aan dat verhaal. Maar daar had ik van de schrijfster net iets meer output willen hebben. Het stuk blijft nogal eendimensionaal. "plat" zou je ook kunnen zeggen, maar dat klinkt zo... plat. Het verhaal van drie tieners die veroordeeld worden tot een (sociale) diensttijd en daar een kampbaas aantreffen die ook niet helemaal zuiver op de graat is, is een beetje kinderachtig en doet weinig recht aan wat jongeren in deze leeftijd aan inhoudelijke worstelingen en vragen hebben. Ik miste in het verhaal extra verhaallijnen, inzage in de beweegredenen van de personages, ontwikkelingen van de karakters en twists in de verhaallijn. Dingen die theater zo mooi kunnen maken.
Maar, eerlijk is eerlijk, dit is origineel, zelfgeschreven theater en ik geef het je te doen hoor, om voor alle 20 personages een pakkende en relevante rol te maken. Daarvoor zijn juist die extra verhaallijnen belangrijke hulpmiddelen. Die geven ruimte aan een verdieping van de problematiek. Nu zat het "kamp" vol "veroordeelden" maar had de boer enkel zichzelf en 1 hond om die grote groep onder de duim te houden. Dat is niet erg geloofwaardig. Een groepje bewakers zou zomaar een andere dimensie hebben binnen kunnen brengen. En waarom niet een wat uitgebreider thuisfront gemaakt? De geweldige oma van Juul wordt onzichtbaar voor het publiek en zonder aanleiding achteloos in de vuilnisbak geplemd en dat was toch jammer.

Kortom
Het Almende leerlingentheater is groter gegroeid. Het biedt aan veel leeringen een plek om te groeien en te stoeien met dat theater (en dus met het leven zelf). De school neemt het theater serieus te zien aan de plaats die het inneemt en de kosten en moeite die eraan worden besteed. Nu is het wat mij betreft tijd voor the next step: Meer theatraliteit, betere verhalen en de leerlingen ook wat dat betreft op een ander niveau brengen dan het groep-8-niveau waarmee ze de school binnenkomen. Alle ingrediënten zijn ervoor aanwezig.

In 'Janus ' begint The Passion zowaar op echt theater te lijken.

Wie: Stichting Passie voor cultuur
Wat: 'Janus' van Hans Hinkamp
Waar: Schouwburg De Storm Winterswijk
Wanneer: 31 maart 2026
Regie: Aad Witteveen

Het stuk stond al lang tevoren aangekondigd en van alle kanten was op allerlei manieren al aandacht besteed aan de komst van 'Janus'. Ik zou bijna zeggen: zijn komst stond al in de geschriften. Maar, zoals het hoort, wat Janus nou precies was, bleef in nevelen gehuld. De beelden riepen een dorpstoneel-achtige sfeer op, met stal en kroeg en boerenzoon. Maar dan die muziek van de Beatles? Wat moesten we daarmee?

De Cast
Als een kat op jacht naar vette muizen was regisseur Aad Witteveen al maandenlang in de weer geweest om zijn cast bij elkaar te schrapen en het toneel bleek dan ook bewoond door een uitreksel van het Achterhoekse amateurtheater. En Aads kleindochter Celina natuurlijk, die zich als jongste op het podium kranig weerde.

Taal
De hele tekst werd in het Achterhoeks dialect gesproken wat de sfeer van landelijke authenticiteit nog eens versterkte. Niet alle spelers waren native speakers maar ze presteerden het toch om dat dialect redelijk geloofwaardig voor het voetlicht te brengen. Ik houd daarvan. Zo neem je je eigen taal serieus. Ook de liederen van de Beatles die live ten gehore werden gebracht door het combo o.l.v. Stef Woestenenk waren omgezet naar het Nedersaksisch en dat was heel goed gedaan door schrijver Hans Hinkamp, die niet direct een toneelschrijver is, maar zeer wel in staat bleek om de oorspronkelijke Engelse teksten naar invoelbaar Achterhoeks te vertalen.

Het Verhaal
Wat gebeurt er als een dorp moet kiezen tussen schreeuwen en luisteren? Oh, dat is een mooie vraag, we zijn benieuwd, want er zat nogal wat actualiteit in de probleemstelling: moeten er windmolens gebouwd worden in het buitengebied? De dorpsraad, onder voorzitterschap van Peter Du Bois, is groot voorstander. Het dorp is over het algemeen tegen. En dan zie je de stand van zaken in ons land op microformaat uitgewerkt. De voorzitter lijkt een aardige man met zijn warme stem, maar ontpopt zich als een nietsontziende machtsdenker die letterlijk over lijken gaat om zijn plannen te realiseren. Het conflict levert natuurlijk heibel in het dorp op en we maken ons op voor een toneelstuk dat deze actuele problematiek nou eens vol in de spotlight gaat zetten.
Maar dan neemt het verhaal een wending. Midden in een kroegscène die de potentie had om uit te monden in een oud-Achterhoekse knokpartij staat Janus op. En begint te praten - te preken zou ik bijna zeggen. Vanaf dat moment verlaat het verhaal de ingezette problematiek en zwenkt langzaam maar onmiskenbaar naar een allegorie over leven, lijden en sterven van Jezus Christus. We gaan het probleem van de windmolens en het gebakkelei in het dorp niet zelf oplossen, nee, we hebben een Heiland nodig. En volgelingen en Petrus en Johannes en Maria Magdalena en de hele rimbam die we kennen uit het Passieverhaal. Dat is even slikken, maar eenmaal geaccepteerd worden we geboeid door de manier waarop dat gedaan wordt.

De vorm
Eenmaal het beeld van het lijdensverhaal van Christus ontdekt, kon ik niet anders meer zien dan dat we met een kruisweg bezig waren. Elke scène heeft tekst en een mooi, maar statisch beeld. Zoals vroeger in de kerk. Terwijl we in dit stuk van van de ene statie naar de andere lopen, speelt en zingt het combo een lied van de Beatles. En dat werkt eigenlijk heel erg goed. De herkenning van de melodie wordt gevolgd door de verrassing van de Achterhoekse tekst, die ook nog eens verrassend goed past bij het moment. In die zin werkt de muziek verdiepend naar het verhaal. Tegelijkertijd zijn de beelden die op het toneel geschapen worden, mooi om naar te kijken. De cast speelt over het algemeen ingetogen en de spelers vormen steeds een soort van beeldengroep. Schilderijen haast. Staties dus.

Witteveen heeft zijn mensen goed gecast en zet ze neer in mooie plaatjes. Het lukt de groep en het combo uiteindelijk om bij het publiek kippenvel te veroorzaken en samenzang met de zaal. Een prestatie.

Resultaat
Ik zei het al, Hans Hinkamp is geen toneelschrijver en dat zien we elk jaar rondom deze tijd. Hij is een dominee of pastoor of zoiets en wil al te graag preken. Zo ook in deze voorstelling en dat is jammer, want samenleven moeten we toch echt zelf doen aangezien die Heiland echt niet gaat komen of het is zo'n televisiepredikant die het voor het geld doet. Enge mannetjes zijn dat. Geen Heilanden. Liever ware het mij geweest dat we werkelijk een idee hadden gekregen over hoe we de problemen op kleine schaal -in ons dorp- op zouden kunnen lossen.
Maar...
Elk jaar wordt het beter en dat is niet in het minst te danken aan de samenwerking met Aad Witteveen. Ja, we zagen een Passion. Maar eentje die veel meer aanspreekt dan het jaarlijkse geschmier op de TV. Hier komt de Passion heel dicht bij goed te verteren theater. Hier worden we wel geraakt in ons wezen. En welke predikant zou daar niet voor tekenen?

Heel Te Vreden in Hengelo

Wie: Hengelose Toneel Vereniging
Wat: "Met de kont in de botter" ("Kohle, Moos und Mäuse") van Bernd Gombold vertaald door Ben ten Velde
Waar: Ons Huis in Hengelo
Wanneer: 28 maart 2026
Regie: Mario Bulten

De Hengelose Toneel Vereniging is ook zo'n pareltje in het amateurtoneelwereldje. En Hengelo weet dat ook. Want de zaal is gewoon drie keer strak uitverkocht. Daar kun je je schouders over ophalen, maar dat zijn wel 450 kaarten die verkocht worden! Daar moet dan ook wel een boel voor gebeuren.

De gordijnen gaan open (supertraag)
Meteen zie je wat voor avond het wordt. Een kleurrijk decor straalt je tegemoet. We zijn buiten, op het terein tussen de huizen van Sjoerd en Truus aan de ene kant en Hendrik en Mien aan de andere kant. Aan de namen kun je dan wel horen dat het een ouderwets boerenblijspel wordt. Duits! Dat hoor je niet, maar dat merk je meteen als het spel begonnen is. Wat speurwerk later weten we dat de schrijver een Duitse Burgemeester is die blijkbaar tijd over heeft. Want hij schrijft zich de blaren op de vingers, zoveel stukken zijn het ondertussen. En ik moet erkennen: het zijn niet de beroerdste stukken. Ook dit stuk kon me wel bekoren. Waarom?

De Opbouw en de Interne Logica kloppen
Hoe mal een verhaal ook is, als de opbouw klopt en de schrijver blijft trouw aan de door hem geschilderde werkelijkheid dan kan ik daar waardering voor hebben. In dit geval waren beide kloppend. In het eerste bedrijf maakten we kennis met de belangrijkse personages en hun problemen. Ik het tweede bedrijf komen de problemen tot een hoogtpunt en in het derde bedrijf wordt alles opgelost. Simpel maar waar.

Cliché
Natuurlijk! Het is een cliché opbouw, maar het fijne aan cliché's is dat ze altijd werken! Je kunt er alles van vinden maar ik geloofde meteen dat de kinderen van beide families niet de slimsten waren. Hannes en Roos werden wat dat betreft ook zeer geloofwaardig gespeeld door André Groot Wassink en Danique Bangma. En oma, gespeeld door Henny Reulink-Radstake was het hele stuk door ook goed de weg kwijt en heel bijgelovig. Als de schrijver zegt, dat dat zo is en de spelers maken dat geloofwaardig, dan kun je verder. Want die dommigheid en bijgelovigheid blijken heel belangrijk voor het verloop van het verhaal. Een stom verhaal, dat weet je. Maar omdat schrijver en spelers het geloofwaardig weten te houden, accepteer ik alles wat er gebeurt en kan ik hartelijk lachen om al die verwarring en misverständtnissen.

En ook om het spel.
Bijvoorbeeld. Je weet dat ik dronkenschap op het toneel haat. Het is te makkelijk en vaak wordt het overdreven om de lanch bij het publiek los te maken. Maar de dronkenschap die ik Henk Wenting zag spelen in de rol van Inspecteur van de Staatsloterij, was dusdanig goed opgebouwd en gespeeld dat zelfs ik er hard om kon lachen. Zoals we allemaal wel eens kunnen lachen om een vriend die iets te diep in het glaasje heeft gekeken. En de dronkenschap was in dit geval nodig om het verhaal verder te helpen. En dan mag het.

Onderbroekenlol
Je snapt het wel: het stuk gaat nergens over. Het onderwerp is niet van belang. Maar het gegoochel met misverstanden, doofheid waardoor je elkaar verkeerd begrijpt, bijgeloof, dromen, toeval, vreemde personages, verkleedpartijen, opkomen in lang ondergoed, nat worden, vuil worden, routes die mensen gaan waardoor mensen die misverstanden ook niet kunnen uitleggen, zorgen allemaal voor een heel vermakelijke avond. En mensen denken wel eens van niet, maar dat kan ik heel erg waarderen. Het gaat erom hoe serieus de groep in kwestie haar werk neemt.

"Plezier voorop in deze club"
Zegt de folder van HTV. Bijna als waarschuwing dat je maar niet denkt dat hier al te serieus gewerkt wordt. Maar dat is een leugentje om bestwil. Want aan (bijna) alles kun je zien dat er serieus gewerkt is aan deze voorstelling. Maar met heel veel plezier. Alsof mensen die een serieus stuk maken, geen plezier hebben en niet lachen tijdens het werken aan zo'n stuk. Dat is natuurlijk kletskoek. Ik durf te beweren, zeker na het zien van dit stuk van HTV, dat het even hard werken is. En dat er even veel plezier wordt gemaakt.

Regie
Regisseur Mario Bulten kent zijn pappenheimers onderhand. Hij straalt altijd plezier en betrokkenheid uit als het gaat over amateurtoneel. Je kunt hem ook vaak zien bij voorstellingen van andere clubs. Hij leert als hij kijkt. En hij weet ook wel dat zijn spelers verschillende vaardigheden op verschillend niveau hebben. Hij is geen stukken lezer, maar een stukken maker! Als hij hoort hoe mensen omgaan met de teksten weet hij waar hij ze neer moet zetten. Als er in het boekje staat dat er in het decor een schuur moet zijn, heeft hij al door dat een put mooier is. Dan wordt het een put. Niet braaf achter de schrijver aansloffen, maar je eigen lijn uitstippelen. Een selfmade regisseur, maar ondertussen wel een hele goeie. Heel prettig om naar zijn stukken te kijken. Want hij maakt dat het allemaal in evenwicht raakt.

Het is een klein groepje, dat HTV, maar er komen nog steeds mensen bij. En ik snap dat. Volle zalen, veel lol, hard werken en een warme begeleiding, daar wil je wel bij spelen.

Vrolijk speelt Maria Goos - en dat wil wat zeggen

Wie: Toneelvereniging Vrolijk uit Kilder
Wat: "Nu even niet, nu even wel" van Maria Goos
Waar: Kelrehuus Kilder
Wanneer: 22 maart 2026
Regie: Jop Geven

Kilder is nogal een dorpje hè? Daar gebeurt zo veel. Dat zit gewoon niet stil en er schijnen dan ook heel veel verenigingen te zijn. Toneelvereniging Vrolijk is er daar een van en van wat avontuur is de vereniging niet vies. In hun Kelrehuus heb ik de afgelopen jaren al veel bijzondere toneelstukken tegen mogen komen. En dit jaar was het niet anders. Met "Nu even niet, Nu even wel" pakte de groep twee van de bekendere werken van de geliefde Maria Goos op. Twee ja, want "Nu even niet" is heel goed los te spelen en te bekijken van "Nu even wel", ook al houden de beide stukken wel verband met elkaar.

"Nu even niet"
Vier mannen zitten aan een tafel in wat een sjiek café blijkt te zijn. In een aantal scenes, allemaal aan dezelfde tafel in datzelfde café kijken ze terug op hun jarenlange vriendschap. Hoop gebral in het begin, gelach en sterke verhalen. Daarna ontrafelt Goos hun vriendschap. Je krijgt niet direct een warm gevoel bij die kerels. "Kerels" denk je dan, maar langzaam beginnen we meer te zien over wat die kerels zijn en bezielt. En daarna weet je wat vrouwen meemaken in huwelijken. Je moet wel 40 jaar meegaan om die kerels een beetje te begrijpen. Of je ze daarna nog liefhebt is nog maar de vraag. De blik van een vrouw op mannen.
De mannen van "Vrolijk" zetten de mannen van Goos mooi neer. Ik viel al van mijn stoel toen ik ontwaarde dat Theo Hollander meespeelde in de rol van Arie. Die man heeft "Vrolijk" zo'n beetje opgericht en voortgetrokken door de tijden. En hij speelt nog lekker energiek hoor! (al was zijn pruik afzichtelijk)
Samen met Paul Bisselink, Kees Oosterhoff en Jop Geven vormden ze een geloofwaardig vriendenkwartet. Goed, ze gooiden de teksten af en toe nogal door elkaar, maar een niet zo ingevoerde toeschouwer kon dat ook zomaar aan de losse sfeer aan tafel toeschrijven. Dat wil niet zeggen dat er slordig gespeeld werd. Integendeel. Elk personage was met zorg vormgegeven en de spelers hielden die onderscheidende eigenheden gedurende het spel goed vast. Fijn om naar te kijken.

Draaischijf
Memorabel en tekenend voor het niveau waarop in Kilder het theater serieus genomen wordt is de uiterst langzaam draaiende schijf waarop zich alles afspeelde. Je had het eerst niet door dat het toneel draaide, zo langzaam ging het. Maar zo keek het publiek steeds een ander personage in het gezicht. Alsof wij een rijdende camera waren die om het groepje mannen heen bewoog. We werden daarmee een soort voyeurs. Heel prachtig gedaan!

"Nu even wel"
Na de pauze was het de beurt aan de dames van de voorgaande heren. Een ervan was nu weduwe, een jaar al. En ze hadden aan dezelfde tafel in hetzelfde restaurant/kroegje afgesproken. "Om alles op te lossen". "Alles" bleek de vrouw te zijn die na de dood van Michiel opgedoken was als zijn minnares waar hij het al een tijdje mee hield. Nou, ze zouden haar wel eens laten merken wat ze daarvan vonden. Het publiek werd meesterlijk ingewreven dat dat wel een a-sociaal monster moest zijn. En alhoewel de drie dames allen een ander voornemen hadden, werden we duidelijk voorbereid op een slachtpartij.
En toen kwam Marcia op. Gespeeld door de ingevlogen speelster, Caroline Geven. In alles was ze niet wat wij verwacht hadden. Ze was oprecht, vriendelijk en begripvol naar de vrouw van Michiel. Ze schaamde zich niet voor haar relatie met hem maar wist er een laag overheen te leggen waardoor de liefde van Michiel voor zijn echtgenote een nieuwe dimensie kreeg. Of het waar was wat ze zei, deed er niet toe, dat ze het zei was als zalf op de wonde. Zo werd "alles", hoe moeilijk verteerbaar ook, aanvaardbaar. En dat is ook wel eens fijn.

Uitvoering
Ook deze uitvoering was prettig om naar te kijken. Ik was al opgetogen over het feit dat deze stukken zouden worden gespeeld en we werden waarachtig niet teleurgesteld. Ik kende de nauwkeurigheid van het echtpaar Geven al van de stukken die zij samen maken met "Vers Toneel", de jongerentheatergroep in 's Heerenberg. Daarmee produceren zij elk jaar een eigen voorstelling met teksten van Caroline en in de regie van Jop. Diezelfde kwaliteit was duidelijk terug te vinden in de voorstellingen van deze avond. En de mededeling dan Caroline nu ook echt lid gaat worden van Vrolijk is meer dan goed nieuws. Het is niet minder dan een aankondiging over een nieuwe toekomst voor Vrolijk waarin die groep een magneet kan worden voor jonge spelers die zoeken naar kwalitatief goeie en verrassende voorstellingen. Theo Hollander kan langzaam aan, als hij de lust tot acteren zou verliezen, met een gerust gevoel zijn "kindje" loslaten.

Advendo verdwaalt een beetje

Toneelvereniging Advendo
Wat: "Pak de koffer maar weer uit, schat" van Jan Tol & Astrid Baijs
Waar: Den Diek Lichtenvoorde
Wanneer: 21 maart 2026
Regie: Sandra Spexgoor

Ik weet het nog, vorig jaar, de jubileumvoorstelling van Advendo in Lichtenvoorde. Heerlijk hilarisch theater in een prachtig decor. Goed gekozen stuk en veel om te lachen. Dus ik ging ook dit jaar welgemoed naar Lichtenvoorde om te zien wat Advendo me dit jaar te bieden had.

Wat er wel was
Net als vorig jaar was het decor goed! Uniek zelfs. Want in de 50 jaar dat ik nu het amateurtoneel in de Achterhoek bekijk heb ik nog nooit een echt functionerende draaideur gezien. En vanavond was die er! Geweldig! Want het klopte bij het gegeven dat we ons bevonden in de lobby van een hotel. Dat komt vaker voor, maar om dan een draaideur te bouwen die het doet? Daar gaat mijn theaterhart van open. De hele avond heb ik genoten van die deur. Hij kon me vaak niet genoeg gebruikt worden.

En dan waren er de acteurs. Die ken ik onderhand goed en zij weten wel wat er moet gebeuren op een toneel. Ik schreef vorig jaar al dat zij personages kunnen maken waar je van gaat houden. En ook dit jaar wat dat enigermate zo. Waar dat niet zo was, lag dat eigenlijk aan het stuk en niet aan de spelers.

En dan was er de nieuwe regisseur, Sandra Spexgoor. Zij volgt dit jaar Tonnie Lammers op en heeft daarmee grote schoenen te vullen. Maar Sandra is een theatervrouw pur-sang en over het algemeen kon ik me heel goed vinden in de keuzes die zij gemaakt had. Ik zou er alleen voor gekozen hebben om een Surinaams personage, bij gebrek aan getinte spelers, Russisch of Slavisch te maken. Die koken ook heel anders dan wij Nederlanders maar hebben een overeenkomstige huidskleur.

Wat er niet was
Een verhaal van een zeker minimum niveau. Zelden heb ik een stuk gezien dat zo slecht in elkaar stak als dit stuk. Had ik gehoopt op een zeker Fawlty Towers-achtig hotel en dito beslommeringen -deze spelers zouden dat aankunnen- al gauw werd ik hard met de neus op de feiten gedrukt: dit waren toneelteksten van de meest achterlijke soort.

Flauw verhaal, matige dialogen, geen spanning, geen tempo, geen acties, geen hoofdrol met wie je je wilde verbinden, geen grappen van enig niveau, lage grapdichtheid, vrouw-onvriendelijk, te weinig deuren op het toneel om de verwarring echt zichtbaar te maken, nodeloos ingewikkeld gedoe, voorspelbaar en op een toon alsof wij in de zaal allemaal net de kleuterschool hadden afgemaakt. Tegen zo'n stuk kunnen zelfs de beste acteurs en regisseurs niet op.

Vragen te over
Natuurlijk zit je na de voorstelling vol met vragen. Vooral over waar het is misgegaan. Hoe is er toch tot dit stuk besloten? Wat waren de verwachtingen? Zijn ze wel eerlijk genoeg geweest tegen elkaar? Nou ja, dat soort vragen dus.
Juist nu er op allerlei plekken wel nieuwe en leuke stukken worden gespeeld, was ik bij deze club totaal niet voorbereid op een stuk waarmee je publiek en vooral nieuwe spelers van je kunt vervreemden.
En ik hoor mensen het alweer zeggen: "Oh, maar er werd best wel gelachen, hoor." Dat klopt, naast mij zaten mensen die af en toe heel hard gelachen hebben en ik gun ze dat van harte. Maar dat zegt niet veel over de kwaliteit van een stuk. Mensen komen naar zo'n toneelavond om te lachen en ook al is er niet veel om te lachen, gelachen wordt er. Maar genoten? Verrast worden? Verwonderd raken? Ja, van die draaideur, maar zelfs die kon voor mij de avond niet redden.

Ciske de Rat is geen kinderachtige musical bij MPG

Wie: Musical Producties Gaanderen
Wat: "Ciske de Rat" van André Breedland en Henny Vrienten
Waar: Schouwburg Amphion
Wanneer: 21 maart 2026 ('s middags)
Regie: Samantha Janssen
Choreografie: Femke Nieuwenhuis
Muzikale leiding: Bas Koolenbrander

Het duurt niet lang voordat "Krijg toch allemaal de k(o)lere" klinkt in schouwburg Amphion. Maar dan niet als lied, maar meer als gebbetje naar het publiek waarvan de mensen van MPG wel weten waarop het zit te wachten. En als het overbekende lied dan eenmaal klinkt uit de mond van hoofdrolspeler Joël Boek dan is er een saoort opluchting. "Ja, zo moet het klinken" En dan moet het verhaal nog beginnen.

De Boeken
De musical leunt natuurlijk zwaar op de drie boeken die Piet de bakker in en na de oorlog schreef en die tussen 1941 en 1946 verschenen. Bakker schreef ze niet als kinderboeken -je zou het bijna vergeten- maar als romans voor volwassenen. Daarin probeerde hij een lans te breken voor de jeugd in de grote steden die het niet makkelijk had. Armoede, verwaarlozing, galg en rad, je kent het wel. De knoet was al te vaak het enige antwoord dat de overheid had op deze groepen kinderen en jongeren. En daar kwam Piet Bakker met het alternatief: "Meester Bruis". Een warme en inlevende onderwijzer die snapte dat liefde en aandacht betere middelen waren om deze jeugd te banaderen. In boek 1 loopt het desondanks niet goed af met Ciske en Bakker heeft nog twee boeken nodig om uiteindelijk Meester Bruis zijn gelijk te laten halen. Als in boek 3 de volwassen Ciske in de oorlog strijdend voor ons vaderland, sneuvelt, ziet iedereen dat Ciske uiteindelijk toch wel deugde! Een gevalletje van "Zie je wel, toch een held"

De Musical
Het verhaal van de musical vlecht deze twee werelden prachtig door elkaar. Zover zelfs dat aan het eind de jonge Ciske met de stervende, volwassen Cis kan praten. Dat is fijn. Zo kunnen we zijn dood wel accepteren. De boeken veroorzaakten grote aandacht voor het lot van de jonge stedelingen, de musical zal dat helaas niet teweeg brengen. Daarvoor is het allemaal wat te veel geromantiseerd, alsof het niet meer over echte mensen gaat. Alsof het een kinderboek betreft. Alsof onze jeugd niet evenzeer lijdt aan verwaarlozing en hun heil zoekt in dingen die hen van het rechte pad afbrengen. Daarvoor moeten er eerst een soort van schrijvers opstaan die dat leed onder de aandacht van de mensen weten te brengen. Tot aan die tijd doen we het met Ciske.

Winst
We moeten een petje afnemen en een diepe buiging maken voor MPG dat ze zulke grote producties op touw durven zetten. Financieel een enorme uitdaging -echt risico!- maar met een winst die niet financieel is, doch levenslang rendement oplevert voor de deelnemers. Want je zult maar mee mogen doen met zo'n superproductie! Iedereen met het C-gen wil wel een rol spelen, een solo zingen of een dans doen in zo'n prachtige producties met decors en kleding om je vingers bij af te likken. Ze willen er blijkbaar ook een eind voor reizen, want een aantal van de hoofdrolspelers kende ik uit het Steengroevetheater in Winterswijk. De jonge Ciske schijnt ook niet van hier te komen maar met deze voorstelling voort te bouwen aan zijn nu al imponerende carrière. Boze tongen in het publiek beweerden dat hij ingehuurd zou zijn. "Nou en?" denk ik dan. Ik ben blij dat ik in Doetinchem zo'n talent al zo jong heb mogen zien optreden.

En hij was echt niet de enige waar ik deze middag genoegen aan beleefde. Mensen als Koen Tolkamp, Levi Beumer, Karina Veerbeek, Gerald Borkent-Dekker en niet in het minst Suzanne van de Wiel gaven heerlijk energiek vorm aan de personages Cis de Man, Meester Bruis, Tante Jans, en Pa en Ma Vrijmoeth. Maar daarmee zeg ik te weinig over die tientallen kleinere rollen van de kinderen en volwassenen en in het ensemble die steeds zorgden voor bijna filmische scènes en dansen in het ingenieuze en steeds wisselende decor. "Never a dull moment" zou ik zeggen.

Lang
Ware het niet dat mijn knieën het niet meer redden om anderhalf uur achtereen, strak tegen elkaar voor mijn stoel te blijven staan. Die beginen te zeuren en te zagen en mij zodanig te pijnigen dat ik het niet meer uithoud. En niet alleen wat mijn knieën betreft, maar ook wat mijn aandacht betreft had er best een keer flink met de snoeischaar door de talloze liederen mogen worden gegaan. Zeker voor de pauze, want inhoudelijk doen ze er allemaal niet (meer) zo toe. Daarin blijkt ook wel dat niet alleen ik, maar ook deze musical op leeftijd komt. Ondanks de over het algemeen goede zang, de prachtige muziek van het orkest o.l.v. Bas Koolenbrander, en de oogverstuikend mooie beelden die regisseuze Samantha Jansen en choreografe Femke Nieuwenhuis ons voortoverden, de voortgang van het verhaal stelt ook zijn eisen. En die zijn anders dan pak-hem-beet 20 jaar geleden. Maar het zal wel verboden zijn door de uitgever van de musical.

Hoe dan ook
Genoeg gezeverd, ik heb me vergaapt en vermaakt en ben MPG dankbaar voor de risico's die ze durft te lopen met zulke producties. Ook heerlijk dat jullie de kinderen en tieners hierin een belangrijke plek hebt gegeven! Een waardevolle plek!

't Buurtschap neemt theater serieus

Wie: Toneelvereniging 't Buurtschap op Sinderen
Wat: "Weet u nog hoe de lindebloesems geuren" van Diny Tangelder
Waar: Buurtschapshuis Schik op Sinderen
Wanneer: 19 maart 2026
Regie: Richard Klompenhouwer
Nog te zien: Donderdagavond 2 april

We zijn het na 80 jaar vrede en welvaart een beetje vergeten, maar het leven valt doorgaans niet mee. Het is een worsteling om de juiste richting aan te houden en als je denkt dat het de goede kant uitgaat, dan is er altijd wel iets of iemand die je de andere kant uitduwt. Dat is niet per se slecht, maar we zijn vergeten hoe we in tijden van tegenslag de weg weer terug kunnen vinden. Eerst willen we een zondebok. Iemand die de oorzaak is van de tegenslag. Soms een voor de hand liggende, zoals Donald Trump er nu een is, maar veel vaker een willekeurig slachtoffer van de frustratie van mensen. In 's-Heerenberg weten ze daar alles van. Lees het verhaal van Mechteld ten Ham er maar op na.

De functie van de kunst

In tijden van tegenslag zijn troost en hoop belangrijke emoties. Die komen voort uit een soort van magisch denken, maar leiden ook vaak tot woorden en beelden en klanken die, als je die eenmaal hoort of ziet, je goede moed geven. Daar kun je dan weer even mee vooruit. Ze geven je ook vaak inzicht in jouw eigen situatie. Soms wat primitief: "Het is de duivel!" Soms ook wat humanistischer "De mens is nou eenmaal slecht." of "Liefde overwint alles."

Het wereldrepertoire van de dramatische kunsten, zeg maar het theater, zit vol met stukken die gaan over worsteling, tegenslag, de slechtheid der mensen en de liefde die overwint. Niet per se diep-trieste stukken; er zijn ook hilarische te vinden, waarin we ons eigen leven en gedoe herkennen en daar ook smakelijk om kunnen lachen.

't Buurtschap
Toneelvereniging 't Buurtschap doet elk jaar van beide kanten één stuk. En of het nou een blijspel is of een drama, zoals gisteren, het is telkens een feest om er naar toe te gaan. Want deze groep neemt theater als kunstvorm -ook al is het hun hobby- uiterst serieus. Eerst en vooral door hun decors. Die zijn altijd een lust voor het oog. Al staat er niks op het toneel. Aan dat "niks" van 't Buurtschap kun je je hart ophalen. Net dat ene sprankje licht dat er aan toegevoegd wordt, maakt het vol van sfeer. En ook als het decor uitpuilt van rotzooi en troep, dan nog staat er ook niets te veel. Dan heeft alles een functie.

Kleding, grime & haar
Ook de spelers zien er bij 't buurtschap uit als om door een ringetje te halen. Kijk maar naar de foto's van deze voorstelling die zich in 1910 afspeelt en je ziet met welke nauwkeurigheid er gewerkt wordt aan kleding, grime en haar.

Goed, dat is de eerste winst. Dan het stuk, een drama. Er zijn in de Achterhoek niet veel groepen die het aandurven om een stuk te brengen dat niet gestoeld is op de schijbaar makkelijke lach, maar op de merkbaar lastige taal. Stukken die het menselijk handelen op een realistische manier onderzoeken en het publiek meenemen in de worsteling van alle personages.

Het stuk zelf
Een soort "Wat doen we met de erfenis" avant-la-lettre. Moeder is overleden, de kinderen zijn de boedel al een beetje aan het verdelen, als vader ineens opduikt met een nieuwe liefde. Een echte. En dan weten we al meteen, dat valt niet goed bij de kinderen. Ze kennen de geliefde in kwestie nogal goed en staan niet om haar te springen.
Dus ontrolt zich een verhaal vol geloofwaardige emoties waarin de meeste personages niet het moooiste in zich naar boven halen. Behalve Barbara, de nieuwe liefde van vader die door Tine Maatman-Heezen heel sterk als een krachtige, maar warme persoon wordt neergezet. Die haar fouten onder ogen durft te zien en daar verantwoordelijkheid voor durft te nemen.

Ik kan alle spelers hier wel opnoemen, maar je weet dat ik daar niet zo van houd. Laat ik het erop houden dat de hele cast weer een lust voor het oog was. Mooi spel van mensen die weten wat acteren is. En anders zal regisseur Richard Klompenhouwer het hen wel met liefde voor de mensen en het vak uitleggen.

Moedig
Het vergt moed om zo'n stuk ter hand te nemen. Hoewel de regisseur dat niet zo ziet. Die had het stuk al jaren op de plank liggen om een keer te doen met een groep. En 't Buurtschap is zo'n groep met wie je dat goed kunt proberen. Die zijn nergens bang voor. Die zeggen niet "Dat vindt ons publiek niet leuk." Want drie volle zalen (en een vierde op 2 april) bewijzen dat hun publiek hen volledig vertrouwt in wat ze doen. En terecht.

Het resultaat van die moed is een stuk dat je bijblijft. Waarin scènes en zinnen blijven hangen omdat ze iets aanraken dat bij het echte leven hoort.
Niet alles waar de spelers naar reiken, wordt ook daadwerkelijk bereikt. Nee, wanneer je met een nauwkeurig oog kijkt, zie je wel dat de gelaagdheid van de rollen niet overal voelbaar wordt gespeeld. Maar hé, we zijn wel amateur-spelers hè? Daar zitten grenzen aan. Grenzen die door dit soort stukken te spelen wel steeds verder worden opgerekt. Juist door zulke stukken te spelen wordt een groep als 't Buurtschap ook steeds beter.

Daarvoor reserveer je blindelings een kaartje en een plaats in je agenda voor hun volgende voorstelling.

Donderbuien, Decor en de Dramaturgie

Wie : Openluchtspel Borculo
Wat : Het Veenspook van D.J. Eggengoor
Waar : Openluchttheater ‘t Galgenveld
Wanneer : 15 juli 2023
Nog te zien: 19, 21 en 22 juli 2023
Regie : Gerrit Kers

In de jaren ‘90 van de vorige eeuw schreef ik theaterrecensies voor de Gelderlander. Regelmatig liep ik bij zo’n voorstelling de recensent van de Graafschapbode tegen het lijf. Als hij dan zag dat het stuk van de avond geschreven was door D.J. Eggengoor wist hij dat hij een korte avond zou hebben. In de eerste pauze was hij dan al verdwenen. Hij was een gelouterde recensent, ik een beginneling. Ik bleef dus wel de hele avond zitten, bang dat ik was dat de theaterzaal na de pauze af zou branden en ik daar in mijn bespreking niets van zou melden. Iets dergelijks was al eens gebeurd.
Nu, 30 jaar later, bestaan Graafschapbode en recensent niet meer en ben ik iets meer ervaren in het kijken naar voorstellingen. En ineens stond die naam daar weer op het programmaboekje: D.J. Eggengoor. Even dreigend als de wolken die boven het Galgenveld hingen. Met “Het Veenspook” als titel maakte ik me op voor een nogal griezelige theateravond.

Het eerste dat me opviel in dat fantastische openluchttheater in Borculo was het schitterende decor. Weet je, alle decors in de Achterhoekse openluchtspelen zijn prachtig, maar wie gisteravond binnenkwam in het Galgenveld stapte een compleet andere wereld binnen. Een wereld met zoveel details dat je er even niet op uitgekeken raakte. Een levende wereld ook want een hele kudde schapen bevolkte het voortoneel terwijl in kooien en rennen een bok en een geit en kippen levendigheid in het toneel brachten. Daarbovenop had regisseur Gerrit Kers de spelers de opdracht gegeven om ook tijdens het binnenlopen van het publiek -altijd toch snel een half uur- af en toe in de rol op het toneel te lopen of te rijden om iets te doen dat bij hun personage paste. Dat had ik nog nooit in een openluchtspel gezien en dat beviel uitstekend! Gedurende de avond bleek in het decor allerlei mooie, onverwachte, goed doordachte trucjes en effecten gebouwd te zitten. Zo bleef het oog geboeid en de kijker verrast.

Openluchtspel Borculo vierde met dit dertigste openluchtspel (!) een mooi jubileum en het is aan alles te merken dat deze mensen weten hoe je een openluchtspel opzet, uitvoert en uitverkoopt. Vanaf de simpele, maar onontkoombaar duidelijke zwart/wit aankondigingsborden op de rotondes rond Borculo, tot aan de regencapes die gratis werden uitgedeeld toen de weergoden zich tegen ons keerden, aan alles was gedacht: hapje, drankje, kussentje, boekje en op hun website elke voorstellingsdag om 17.00 uur de mededeling of de voorstelling doorgaat of niet. Hier spreekt 34 jaar ervaring. Heerlijk.

Ook was het oorspronkelijke verhaal van Eggengoor uitgebreid met figuratie en verhaallijntjes die het kijkspel enorm verrijkten. Maar het fijnst om naar te kijken waren natuurlijk de acteurs zelf. Hilda Haselberg regeerde in de rol van logementhoudster Truida als een keizerin over het toneel en zeker voor de pauze was zij het die het publiek meesleepte in het stuk. Maar als tweede zuil van het theatrale bouwwerk moet meteen Rianne Broshuis genoemd worden die in haar vertolking van Liesje het hele stuk door de harten van de toeschouwers verwarmde. Waarmee ik de anders spelers niets tekort wil doen. Er werd vol overgave gespeeld en dat maakte dat je steeds met minimaal een glimlach zat te kijken. Daar konden ook de donderbuien die deze avond teisterden niks aan veranderen. Gewoon even een half uurtje met zijn allen schuilen bij de bar en de fritestent en door!

Helaas, 30 jaar na dato kreeg ik vanavond ook eindelijk door wat mijn collega van de Graafschapbode bedoelde te zeggen steeds als hij bij een stuk van Eggengoor het einde niet haalde: “Die schrijver verstaat zijn vak niet.”
Na de eerste pauze biedt het tweede bedrijf een flauwe en trage herhaling van zetten uit het eerste bedrijf en na de tweede pauze verlebberen alle verhaallijnen tot trieste spaghetti- sliertjes. Het verhaal loopt leeg als een pak vanillevla: traag, blubberig en van een bleke kleur. Jammer. Daar had Eggengoor, maar ook de regisseur veel baat kunnen hebben bij een dramaturg. Iemand die weet hoe de verhaallijnen zich moeten ontwikkelen om het publiek de hele avond in spanning te laten over de dingen die gaan komen. Want zeker als je de stukken van Vink gebruikt, kun je er maar beter niet van uitgaan dat die basis daar al in aanwezig is.

Wonderschoon muzikaal spektakel

Wie : Rhedelijk Cultureel
Wat : Ann & Meander
Waar : Openluchttheater De Pinkenberg in Rozendaal
Wanneer : 7 juli 2023
Regie : Jowin Heemskerk
Muzikale leiding : Marije Heemskerk

Ze zijn broer en zus, Jowin en Marije Heemskerk. En na het zien van “Ann & Meander” vermoed ik dat het een harmonisch gezin moet zijn geweest vanwaaruit ze zijn voortgekomen. Zo prachtig als de teksten van Jowin en de muziek van Marije op elkaar aansloten en elkaar versterkten in deze poëtische voorstelling in het prachtige openluchttheater de Pinkenberg.

Jowin heeft voor het verhaal vrijmoedig geput uit allerlei gebeurtenissen uit de geschiedenis van de gemeente Rheden. Op de scheidslijn van historie en legende vindt een getalenteerd auteur als Jowin Heemskerk voldoende ruimte om een en ander te herschikken tot een verhaal dat je graag wilt geloven. Centraal in het verhaal staat de Velpse sage van Mooi-Ann, het meisje dat geschaakt wordt door de Heer van Biljoen en uiteindelijk haar tragische eind vindt in de vijver van het kasteel. Haar geest zal vanaf dan rondreizende jongemannen verleiden om naar haar toe te komen, het dodelijke water in.

Jowin is naast auteur ook directeur van Stichting Rhedelijk Cultureel, een grote stichting die “door middel van muziek, theater en dans aansluit bij maatschappelijke vraagstukken”. In de praktijk betetent dat het geven van muziek-, dans- en acteerlessen aan mensen in alle soorten en maten. En al die mensen vonden een plek in dit wonderschone muzikale speltakel.

Centraal in het toneelbeeld ligt de vijver, waarvan we aan het begin niet weten waarom die daar ligt. In eerste instantie ligt die nogal in de weg. Want de spelers bevinden zich erachter en staan dan zover af van het publiek dat het moeilijk is om contact te krijgen. Of ze staan ervoor en daar is net te weinig plek om echt mooie beelden te kunnen maken. Het duurt even voordat ik ook de voordelen van die enscenering ontdek: een dynamische opeenvolging van korte gebeurtenissen en ontmoetingen die het ritme van de voorstelling enorm dienen. Soms zijn er de intieme ontmoetingen tussen Ann en Meander, de ware geliefde van Ann. Dan weer staat voltallig Velp de laatste dorpsroddel het publiek in te slingeren. En hoe tragisch de eerste kant van het verhaal ook is, de humor van de andere kant biedt daar, met zijn schilderachtige, rauwe personages een slim uitgewerkte tegenkracht.

En er wordt gezongen. Veel gezongen. Koorstukken door alle spelers en het ondersteunende koor op de achtergrond worden afgewisseld door solozang en duetten door de hoofdpersonen. Juist in die solostukken komen we het dichtst bij de essentie van deze voorstelling: amateurspelers en -zangers die boven zichzelf uitstijgen in een vertelling die hen en ons allemaal meetrekt.

Zo wordt het publiek, als rondreizende jongemannen, langzaam maar zeker verleid om met Mooi-Ann de avond te beëindigen in het ijskoude, bevrijdende water van de vijver. De beelden die Rhedelijk Cultureel haar publiek daar voorschotelt zijn even verbluffend als aangrijpend. Meander vindt zijn Mooi-Ann uiteindelijk aan de andere kant van de tijd.

Wee guf, zal govven worre.

Wie : Toneelvereniging “de Haort”
Wat : Openluchtspel “Teggendroads Geluk” door Gerard te Hennepe
Waar : Het erf van boerderij Haartmans
Wanneer : 23 juni 2023
Nog te zien op : 30 juni en 1 juli (uitverkocht) en op 7 en 8 juli 2023
Regie : Erik Prange

Afgelopen weekend bekeek ik de première van het openluchtspel op de Haart in Aalten. De Haart is al bijna 30 jaar een begrip in Toneelspelend Achterhoek. Het is een openluchtspel dat je gaat zien als je hoort dat het is. En dit jaar had je het kunnen weten want in heel de Achterhoek werd het openluchtspel op borden langs wegen aangekondigd.
In “Teggendroads Geluk” worden oog en oor getroffen door allerlei zaken die om voorrang vechten om opgenomen te worden in je geheugen. Allereerst de locatie, die zo uit een boek van W.G. van der Hulst gekopieerd zou kunnen zijn. Een oude boerderij, omzoomd door machtige eikenbomen. Alleen het VIVO winkeltje maakt meteen duidelijk dat we niet in de Romantiek zijn beland, maar in de jaren ‘60, de tijd van opstand van de jeugd tegen ouders, kerk en leraren.
Nozems op knetterende brommers; bekvechtende dochters en moeders; zoons die hun vaders niet meer nodig hebben; opvoeders die de jeugd in bedwang willen houden met tegeltjeswijsheden; alles zat in het stuk.
Voor de vrije seks zorgde de op het erf rondscharrelende haan. Elke kip moest er deze avond aan geloven. Het zal wel toeval zijn geweest, maar het was een passende verbeelding van wat er ondertussen bij de personages in het verhaal broeide.
In “Teggendroads Geluk” was er voor meer dan 45 spelers een rol of rolletje weggelegd. Iedereen in de Haart kon -als die dat wilde- meespelen, zo leek het. Kinderen, jongeren, volwassenen en senioren, alles kwam voorbij. Dat er daarnaast nog een paar honderd mensen op de een of andere manier betrokken waren bij het openluchtspel verklaart ook dat er maar liefst 6 avonden opgetreden kan worden. Want volgens “De Wet Van De Zingende Nicht” mag je minimaal een factor 8 van het aantal deelnemers aan een culturele activiteit als publiek begroten. (Handig weetje voor alle penningmeesters)
Het voert te ver om al die spelers hier nogmaals ten tonele te voeren. Maar toch wil ik er één noemen: Leon Grievink, als postbode Ten Barge. Als personage nummer 13 in de rolverdeling weet je dan, klein rolletje. Grappig geschreven, met alle mogelijkheden om te gaan over-acten. Maar dat deed Leon niet. Zelden zag ik zo’n originele en verfijnde vertolking van een ondersteunende rol als die van de postbode in dit spel. Een Arlecchino waardig (nou ja, als die prijs voor het amateurtoneel zou worden uitgereikt)
Maar het mooist van alles was de taal die er gedurende het hele spel werd gesproken: Haorts Dialect! Misschien wel juist omdat ik niet uit De Haart kom, dat ik er zo van genoten heb. Ik ken het Achterhoeks aan de meest Westelijke kant van het gebied en dat is toch ook alweer zo anders dan wat ik hier hoorde spreken. Oh, het was te horen dat niet alle spelers dat dialect van huis uit machtig waren, maar iedereen sprak het! Zelfs de kinderen deden hun stinkende best hun monden te plooien naar de klanken die ze wel van hun ouders kenden, maar nog niet zelf machtig waren.
“Wee guf zal govven worre!” Ik hoorde het en proefde de zin nog 5 keer op mijn lippen en toen sloeg ik hem snel op in mijn telefoon. Niet per se om de Bijbelse wijsheid, die kende ik wel. Maar om de prachtige klank en bijzondere vervoegingen die er in te horen waren. Groot respect voor de makers die de liefde voor hun moerstaal niet onder stoelen en banken staken, maar er pal voor stonden. Het maakt het spelen van deze plattelandstukken zo belangrijk. Om te doen en om er naar toe te gaan.

De Kracht van Baak

Wie : Stichting Openluchtspel Baak
Wat : ‘t Was nog nooit zo duuster
(naar “Met Mekaar, Veur Mekaar" van Jan Henk Lefers)
Waar : Op het erf van de familie Hebben in Baak
Wanneer : 3 juni 2023
Regie : Ben te Dorsthorst & Carla Hubers

33 jaar geleden was ik getuige van het eerste openluchtspel in Baak, dat destijds in het kader van het 800 jarig bestaan van het dorp “achter het kasteel” werd gespeeld. Sinds die tijd is er in Baak elke 3 jaar een openluchtspel opgevoerd en waren we nu toe aan nummer elf. Mijn verwachtingen waren hooggespannen.
Dit jaar had de Stichting Openluchtspel Baak gekozen om een bestaand stuk van Jan Henk Lefers te bewerken en een eigen titel mee te geven. Een bijzondere titel want “‘t Was nog nooit zo duuster” is de eerste regel van een nogal beroemd nummer van de Groningse zanger Ede Staal. (“‘t Het nog nooit zo donker west”) Deze eerste regel wordt vervolgd met “Of 't wer altied wel weer licht”. Een stuk van tegenslag en troost was dan ook wat we voorgeschoteld kregen.
Alle tegenslagen die de familie Tamming treffen hadden voor zichzelf al een toneelstuk verdiend: een erfopvolging vol strijd, dure modernisering van het boerenbedrijf, een dementerende echtgenote, georganiseerde misdaad op het platteland, loverboys die je dochter in hun greep hebben... het was nogal wat. Het werd allemaal best geloofwaardig gebracht, maar het was allemaal wel wat veel. Gelukkig waren daar nog Hendrik en Bertha Doorman (Albert Jansen en Mariët Nieuwenhuis) die als (echt!) komisch echtpaar steeds op tijd voor de bevrijdende lach zorgden.
Het verhaal is natuurlijk maar een deel van het vermaak. Openluchtspelen moeten het van de uitvoering hebben. De acteurs moeten zo’n enorm speelvlak maar kunnen bespelen. Hun mimiek, houding en bewegingen moeten over grote afstanden door het publiek goed begrepen worden. En wat dat betreft zaten we wel goed in Baak. Zelden heb ik zoveel mannelijke kracht gezien in het amateurtheater als afgelopen zaterdag in Baak. Niks niet terughouden, d’ran! En als stem en lijf niet genoeg waren, dan werd er wel een grote shovel of kettingzaag ter hand genomen om een boom om te halen of een auto uit de sloot te tillen. Gebeurtenissen die misschien niet direct het verhaal dienden, maar die door de intensiteit van geluid, geur en spektakel enorm binnenkwamen. Zoiets van: “Kiek-es wat wi’j kunnen.” En sjongejonge, dat maakte wel indruk!
Daartegenover stonden dan gelukkig ook weer voldoende momenten van verstilling die het publiek ademloos volgde. Zoals het indrukwekkende einde, waarop Fons Jansen als Gerhard Tamming, helemaal alleen in dat enorme toneel, die laatste zin uitspreekt: “...het wordt altijd wel weer licht.” Best wel kippenvel.
Het zal nu weer even rustig worden in Baak. Drie jaar denk ik. Het voor een deel nieuwe bestuur van Openluchtspel Baak heeft met deze stichting, haar netwerk en haar ervaring een geweldig instrument in handen om nog heel lang aansprekende openluchtspelen te maken. Maar het onderste is nog lang niet uit de kan. Er is absoluut nog winst te boeken in de dramaturgische kijk op de stukken, andere genres en speelstijlen en meer nuances in het spel. Ik zou het bestuur adviseren: Doe eens gek en ga samen de komende week naar Oerol om te zien hoeveel verschillende soorten openluchttheater er bestaan. Goed voor de onderlinge binding en vooral voor de inspiratie.

Het openluchtseizoen is weer begonnen

Wie : Openluchtspel Bathmen
Wat : “Tegenwind” van Henk Jansen
Waar : Traasterbos Theater Bathmen
Wanneer : 20 mei 2023
Regie : Dinie Jansen
Nog te zien op: 27 mei 2023

Ligt Bathmen in de Achterhoek? “Nee, het ligt in Salland”, zo werd mij door mijn gelegenheidsbuurman op de tribune te kennen gegeven in een dialect dat ik prima kon verstaan met mijn Achterhoekse oren. Waarom ik als Theaterdokter toch op de tribune zat was omdat het openluchtspel geschreven was door de Doesburgse Keurslager Henk Jansen en de regie werd gevoerd door zijn vrouw Dinie. Twee Achterhoekse theatermakers waar ik niet van wist. Ik hoorde via-via dat die twee een ruime ervaring in het schrijven en regisseren van theaterstukken hadden. Dus ik moest naar Bathmen toe.

Openluchtspelen -ik kan het niet vaak genoeg zeggen- zijn de redding van het amateurtheater in plattelandsgebieden. Niet alleen trekken ze een groot publiek dat graag wil betalen, ook dagen ze de theatermakers- en verenigingen uit om zichzelf opnieuw uit te vinden, nieuwe stukken te spelen, nieuwe spelers aan zich te binden en nieuwe sponsoren voor de amateurkunst te vinden.
In het geval van Bathmen is er zelfs een aparte Stichting Openluchtspel Bathmen opgericht die elke 5 jaar zo’n spel op de wagen trekt. Dit jaar was het de vijfde keer en dat was aan alles te zien. Een perfecte organisatie op een prachtige locatie waar heel veel zorg was besteed aan de aankleding van de ruimte, het decor, prachtige oude en moderne voertuigen, het “napraatcafé” (zo belangrijk), toiletten, toegangswegen, programmaboekjes(!)... alles! Langs de weg van de parkeerplaats naar het theater stonden houten borden waarop prikkelende teksten waren gebrand, gekozen uit wat ons te wachten stond. Zo werd het publiek al voorbereid op thema’s en conflicten uit het stuk.

Henk Jansen heeft iets met de Tweede Wereldoorlog en is met name zeer begaan met het tragische lot van Joodse Nederlanders in die tijd. Hij schreef er al eerder stukken over en hij schreef een boek over een Joodse familie uit Bathmen. Ook het stuk “Tegenwind” gaat voor een deel over die vreselijke bladzijde uit onze geschiedenis. Henk weet die bladzijde steeds opnieuw weer op te slaan en te verbinden met onze huidige tijd. In “Tegenwind” koppelt hij op ingenieuze wijze de actuele discussie over de inzet van windmolens in plattelandsgebieden om stroom op te wekken voor stedelijke gebieden en industrieën, aan de oorlog die blijkens het verhaal nog steeds kan woeden in onze hoofden. Zo ontstaat een spel waar we een inkijk krijgen in de geschiedenis van Bathmen, maar ook in de besognes van het leven van alledag in dat dorp.

Het is heel veel wat regisseuse Dinie Jansen op het publiek afvuurt. Op het enorm brede toneel geeft ze niet alleen een 8-tal verschillende locaties weer, ze overschrijdt daarin regelmatig ook de grenzen van de tijd. Dat doet ze soms door op een groot scherm videofilms over gebeurtenissen in het verleden te tonen, andere keren zijn we ineens 80 jaar terug in de tijd door het uitspelen van herinneringen van de hoofdfiguren uit het stuk, maar dan als hun jongere ik.
Daarnaast lijkt Dinie er een duivels genoegen in te scheppen, bijna als een commentaar op traditionele openluchtspelen waar het publiek wegkwijlt bij de opkomst van paarden en wagens en koetsjes en koetjes, om het ene na het andere bijzondere voertuig het toneel op te laten rijden. Waar ze deze vandaan getoverd heeft weet ik niet, maar de hele avond door kwamen er weer nieuwe voertuigen op. Van een hippe Tesla via een 45-km auto en een Duitse legerwagen tot een drone aan toe. “Willen jullie voertuigen, krijgen jullie voertuigen.” zal ze gedacht hebben.

Maar het waren natuurlijk de acteurs, van jong tot oud, die het verhaal leven inbliezen. Met name de “plattelandsjongeren” die het centrale verhaal vormden waren een genot om naar te kijken. Als dit Bathmens toekomst is, kun je er met een gerust hart gaan wonen. Met de humor en met het vuur dat jeugd eigen is werden de problemen van het dorp tegemoet getreden. Zodat uiteindelijk alles goed kwam. En ook de volwassenen verstonden hun vak. Met name in de scènes waarin het verleden pijnlijk naar boven kwam -of ontkend werd- kwamen zij prachtig tot hun recht.

Deze vorm van theater maken, die de actualiteit niet schuwt en de discussie aan durft te gaan gaan over hoe we nu samenleven in het licht van het verleden, legitimeert niet alleen deze kunstvorm, zij geeft ook moed aan theatergroepen in elke gemeenschap, om zowel hun geschiedenis als hun leven nu centraal te stellen in de stukken die ze spelen. En dan bij voorkeur buiten, op een prachtige avond, bij ondergaande zon, voor 600 mensen of meer.

“Er moeten meer stoelen bijgezet worden”

Of het belang van een eigen jeugdgroep

Wie : Toepje
Wat : “Actie op de Redactie” van Henk Roede
Waar : Wilhelminagebouw Kotten
Wanneer : 13 mei 2023
Regie : Jolanda & Anita Roerdinkholder

Toneelvereniging T.O.E.P. uit Kotten is een van de meest gezonde verenigingen in de Achterhoek. Er wordt weleens beweerd dat jonge vaders in Kotten, nadat zij hun pasgeboren kind op het gemeentehuis hebben aangegeven, meteen doorrijden naar de secretaris van T.O.E.P. om hun kind aan te melden bij de vereniging. Of het waar is, durf ik hier niet te zeggen, feit is wel dat er bij alle stukken die ik de laatste 8 jaar van T.O.E.P. heb gezien, kinderen en jongeren meespeelden. En dat ze allemaal achternamen dragen als Meerdink, Stemerdink en Kruisselbrink laat weinig te raden over hun afkomst: Echt Kottens Fabrikaat.
Afgelopen zaterdag speelde de jeugdgroep van T.O.E.P. -voor het eerst sinds Corona- een eigen stuk. De groep bleek tot mijn verrassing te bestaan uit jongeren in de leeftijdscategorie van 12 tot 16 jaar (schat ik) en het duurde even voor ik doorhad dat ze niet een of ander kinderverhaaltje speelden maar een stuk uit het repertoire van Toneeluitgeverij VINK. Wat een echte uitdaging kan zijn.
Heel Kotten was blijkbaar nieuwsgierig naar de prestaties van haar jongeren, want de zaal zat goed vol. Zo vol zelfs dat er stoelen moesten worden bijgezet. Een betere stimulans voor jonge spelers bestaat er niet. “Jongens, we kunnen nog niet beginnen, want er moeten nog stoelen worden bijgezet.”
Hoe rijk ben je als gemeenschap wanneer je een groep jongeren alles kunt bieden wat nodig is wanneer zij een toneelstuk willen opvoeren? Een zaal; licht- en geluidstechniek; kleding; decor; regisseurs in de personen van spelers van T.O.E.P. zelf en niet in het minst een groot publiek.
Maar andersom ook: hoe rijk ben je als gemeenschap wanneer jouw jongeren zelf hun stukken willen gaan spelen? Deze spelers zullen over een tijdje, getraind door de ervaringen die ze met hun eigen stukken opgedaan hebben, aan kunnen sluiten bij en een verrijking zijn van T.O.E.P. zelf. Zo heb je je eigen jeugdopleiding.
En ze was goed getraind, deze Kottense jeugd. Fijn, pittig spel kleurde de personages en zorgde voor vaart in het verhaal dat, hoewel traditioneel, toch verrassend eigentijds was. Mandy Kruisselbrink was zonder twijfel de schraag waarop alles rustte. Zij bestierde als hoofdredacteur het roddelblad “Wie Kent Wie” dat op het punt staat verkocht te worden. Samen met haar DTP-er Fenna Kruisselbrink en fotograaf Tim Schreurs proberen ze het blad te redden door een scoop te vinden. Of te creëren zoals dat bij roddelbladen vaak gebeurt. Vele, best geloofwaardige verwikkelingen later lukte dat allemaal. Waar zulke verhalen bij volwassenen vaak te simpel en te kinderachtig overkomen, blijken ze uitstekend te passen bij deze leeftijdsgroep en een fijne toneelavond tot gevolg te kunnen hebben. Al zou een stap richting wat serieuzere thematieken deze groep niet misstaan. Juist voor de leeftijd tussen 12 en 18, met al zijn veranderingen, vragen en twijfels leent het drama zich als een krachtig medium. Dat kan op termijn zo een paar psychologen schelen.
Tot slot dan nog, omdat ik vooraan zat en alle details op het toneel extra goed kon zien. Het kantoor van het roddelblad zat vol met Post-Its. Iets dat de ruimte het elan van druk-druk-druk meegaf. Maar als je de briefjes goed bekeek kreeg je een beeld van het plezier waarmee de jongeren hun spel speelden. Kijk maar naar de foto’s. En ook die foto van de in de muur gemetselde “Steen der Wijzen” is bijzonder. Het geeft iets aan dat we langzaam maar zeker aan het kwijtraken zijn. Alleen in Kotten nog niet. Maar daar peperen ze het hun jeugd ook in woord en daad in: Met elkaar ben je sterk.

Recept voor een geslaagde voorstelling

Wie : Klein Theater Doetinchem
Wat : Nog Lang en Gelukkig van Don Duyns
Waar : De Streeckgenoot Doetinchem
Wanneer : 23 april 2023
Regie : Paul Francken

Ingrediënt 1: De Toneelgroep

Klein Theater Doetinchem (KTD in de volksmond) bestaat al lang. Eerlijk gezegd, kan ik mij niet heugen dat ze niet bestond en van de “founding fathers” van de groep speelt er -bij mijn weten- geen een meer in deze groep. (Al spelen er nog wel elders) Ik wil maar zeggen, het is wel een vereniging met een geschiedenis en als ik het op tijd te weten kom, ga ik altijd naar hun voorstellingen kijken. Want ze zijn de moeite waard. Niet altijd gemakkelijke kost, maar wel met overgave en vakmanschap geregisseerd, vormgegeven en gespeeld. KTD wisselt regelmatig van regisseur en dat heeft tot gevolg dat haar leden zich hebben leren plooien naar de plannen en ideeën van die verschillende regisseurs. Daar word je goed van. KTD weet van speelstijlen en genres. KTD weet wat het wil met theater. En dat helpt.

Ingrediënt 2: Het Stuk

“Nog lang en gelukkig” is -ook al is lijkt het niet meer dan een sprookjeskluts te zijn- een veeleisend stuk. Geschreven door Don Duyns in 2007 voor het RO-theater heeft het stuk al de status van onsterfelijkheid bereikt. Slim weeft Duyns de draden van Roodkapje, Kleinduimpje, Assepoester en nog zo wat sprookjes tot een heel nieuwe eenheid en zo ontstaat een voorstelling voor de hele familie. Kinderen weten wel raad met al die malle vervormingen van bekende sprookjes. Hun ouders kunnen zich opperbest vermaken met de grappen die Duyns over de hoofden van de kinderen heen de zaal in laat slingeren. Maar zoals gezegd, het is een veeleisend stuk.

Ingrediënt 3: De Locatie

Streeckgenoot is een overdekt festivalterrein, dat in de Coronatijd door stichting Achterland werd ingericht om toch nog iets te kunnen realiseren aan festiviteiten. Naast een fijne bar is er ook de Festihal, en daar gaat het hier om. (Al wil ik niet nalaten de kwaliteiten van de bar te roemen voor en na de voorstelling) De Festihal is een wonderlijke, bijna Escheriaanse opeenstapeling van containers, trappen en balkons. Een uitdagende speelzolder voor creatieve geesten als regisseur Paul Francken. KTD mocht hier 6 maanden in alle rust werken aan de voorstelling “Nog lang en gelukkig” en daar mogen we Bart Kiers en de zijnen dankbaar voor zijn. Want zo kon de voorstelling in alle rust rijpen en tot wasdom komen.

De Geslaagde Voorstelling...

...had je moeten zien. Want het was lust voor het oog om de spelers van KTD helemaal los te zien gaan en tegelijkertijd alles onder controle te zien houden. Meer nog dan de verhaallijn waren het de acteurs die een feest maakten van dit bal der herkenning en verwarring. Sander Ambrosius had ons als Goede Fee in de proloog al gewaarschuwd dat alles nog wel eens anders zou kunnen lopen dan je zou verwachten. En met de opkomst van Irma Zonderboezem (Martijn Banning) en haar dochters Paris en Hilton (Susan Raben en Jim Hueting) was het hek van de dam. “Ordinair” kreeg met die drie personages een heel nieuwe dimensie. De verhaallijnen van Roodkapje en de Wolf (Esther van Loo en Joke Kok) en Assepoester en de Prins (Monique Martens en Jorn Snelting) kregen even hilarische als verwarrende wendingen door de personages van Knoop (Tessa Keuben) en Lakei Willy (Denise Nederhoff). Maar boven alles en iedereen uit heerste Sander Ambrosius in zijn rol als Koningin-Moeder.

Nog lang gelukkig

Er was veel te zien en veel te beleven. Er bestond geen vierde muur. Spelers liepen overal in en onder en op en af. Publiek moest zich in allerlei bochten plooien om alle locaties waar gespeeld werd te kunnen zien. Mensen werden uitgenodigd voor Het Bal, maar werden pas toegelaten nadat ze passend verkleed waren. Er werd gedanst en er werd gezongen. Onvergetelijk was het duet van de Prins met het Glazen Muiltje van Assepoester. Er werd gepaaid en gehaat. Er werd gehongerd naar macht en naar liefde gesmacht en uiteindelijk kreeg iedereen -zoals het hoort in sprookjes- zijn of haar gedroomde partner. Al waren dat niet helemaal de partners die de gebroeders Grimm en Moeder de Gans voor ogen stonden. En dat maakte alles helemaal af. Er was heel veel moois getoond om nog lang van na te genieten.

Nostalgie is springlevend

Wie : Theater 2000 uit ‘s-Heerenberg
Wat : Ja Zuster, Nee Zuster
Waar : Het Barghse Huus in ‘s Heerenberg
Wanneer : 22 april 2023
Regie : Tonia Vriezen

Het schijnt dat de gemiddelde leeftijd van het publiek bij de première hoger lag dan die van de spelers van Theater 2000 en dat wil wat zeggen. Want dat gemiddelde ligt bij deze ‘s-Heerenbergse vereniging rond de 70 jaar. Dat roept wellicht beelden op van een groep krakkemikkige acteurs die met wandelstokken en rollators over het toneel sjokken, maar niets van dat. Theater 2000 leeft dat het een aard heeft.
Die gemiddelde leeftijd maakt het niet helemaal toevallig dat de groep koos voor een voorstelling als “Ja Zuster, Nee Zuster”. Want alleen de titel al doet het kinderhart in oude lijven opspringen. De 20 afleveringen van deze kinderserie die 55 jaar geleden (!) op de Nederlandse TV te zien zijn geweest, hebben zich gebrand in de harten en hersenen van een hele generatie. Vooral de liedjes dan, want de beelden zijn verloren gegaan in een al te rigoureuze schoonmaak van de archieven van de betreffende omroep.
In die combinatie van overbekende liedjes en nergens terug te vinden beelden ligt misschien ook wel de formule van het succes van deze voorstelling van Theater 2000. Want nog voor de première was de zaal al vier keer uitverkocht. Een financieel en artistiek succes dus, waar menige vereniging jaloers op kan zijn.
Het begon met de voorpret. Het genoegen straks de overbekende personages van Zuster Klivia, het boefje Gerrit, zijn opa, de naamloze ingenieur en Boze Buurman Boordevol weer in levende lijve voor je te zien, deed menig toeschouwer al popelen ver voor de voorstelling begon. Heel eerlijk gezegd kan zo’n voorstelling eigenlijk niet mislukken want het publiek eet uit je hand.
Maar zo gemakkelijk maakte Theater 2000 er zich niet vanaf. Het ingenieuze decor en de kleding waren perfect afgestemd op de jaren 60-sfeer waarin de televisieserie speelde. De rolverdeling was -waar mogelijk- precies goed: Nell Koenders als Zuster Klivia, Anton Frauenfelder als Gerrit en zijn Opa, Antoinet Braam als de ingenieur, Suzan Graafland als Juffrouw Jet, Dennis van Rooij als de Boze Buurman en zelfs Lidy Winters in de verrassende rol van Papegaai waren de stevige steunberen van de voorstelling. Helaas, als de gemiddelde leeftijd van de vereniging 70+ is, dan lukt het niet om de andere bewoners van het rusthuis de jeugdige leeftijd te geven die ze in de oorspronkelijke serie wel hadden. Dat was wel wat behelpen af en toe. Niets ten nadele van de acteurs overigens, die als koor een belangrijke functie hadden in de liederen, maar als de Buurman klaagt dat dat er te veel lawaai gemaakt wordt door de bewoners, en dat hij verwacht had dat het rusthuis voor bejaarden bedoeld zou zijn, dan is dat toch precies waar je naar zit te kijken.
Het had geen invloed op de kracht en de vrolijkheid van de avond. Alle bekende liedjes passeerden, langs de wat dunne verhaallijn, de revue. En al zat een pittige dans er niet in, de enscenering en vormgeving van die liedjes zorgden voor een vette glimlach op de gezichten van het publiek. Een publiek overigens dat zat te snakken naar een uitnodiging om mee te mogen zingen. Want ook al spoorde regisseuse Tonia Vriezen het publiek in het programmaboekje aan om mee te zingen, op het toneel was daar geen plaats voor ingeruimd. En dat was wel jammer. Het had de voorstelling in een groot meezingfeest kunnen doen eindigen.
Maar een kniesoor, die daar op let. Het feest der herkenning was al groot genoeg. Een heerlijk cadeau, speciaal voor babyboomers.

In Doetinchem eindigt een kostbare traditie (Als we niet uitkijken)

Wie : Ulenhoftheater
Wat : BASTA!
Waar : Ulenhofcollege (of wat er nog van rest)
Wanneer : 14 april 2023
Regie : Adrie Mesch

Over de stukken van Adrie Mesch kan veel gezegd worden, maar dat ga ik niet doen. Laat ik het erbij houden dat hij als geen ander in staat is wereldberoemde toneelstukken aan gort te regisseren. Er blijft geen spaan van heel.
Na een paar keer volledig murw te zijn gebeukt weet je als liefhebber van stukken uit het wereldrepertoire dat je bij zijn voorstellingen zonder enige hoop plaats moet nemen op de tribune en af moet wachten. Want dat is de beste houding om te begrijpen wat Adrie eigenlijk wil met scholierentheater.
Afgelopen weekend was voor de 38e en tevens laatste keer dat we in de gelegenheid waren om op het Ulenhofcollege een voorstelling van het leerlingentheater te gaan zien. Achtendertig keer! Dan mag het een traditie heten. En die traditie was er niet alleen op het Ulenhofcollege. Ook het Ludgercollege en het Rietveldlyceum kenden zo’n traditie. “Kenden” want met deze voorstelling op het Ulenhof komt er, een jaar later dan gepland, een einde aan.
Het meest kenmerkende aan deze editie is misschien wel dat hij tot stand kwam omdat de leerlingen er nadrukkelijk om hadden gevraagd. Want vorig jaar al was officieel afscheid genomen van het Ulenhoftheater. Met bloemen en toespraken en al. Waarmee weer een vinkje in het fusieproces gezet kon worden. Maar de leerlingen van de bovenbouw misten enorm dit vaste onderdeel van het schooljaar en legden contact met schoolleiding en regisseur om te kijken of het niet dan toch nog een keertje... En het kon. Hulde aan leerlingen, schoolleiding en Adrie Mesch. Want in 4 maanden tijd werd een volwaardige totaaltheaterproductie uit de grond gestampt.
Kort: het werd een bewerking van Ubu Roi! Heel toepasselijk, het was hetzelfde stuk als waarmee Adrie in 1992 zijn carrière op het Ulenhof was begonnen. En de titel Basta! maakte ook duidelijk dat de deur niet zachtjes achter hem zou worden gesloten.
33 spelers en musici bevolkten “de kuil” van het Ulenhof en speelden een anderhalf uur durend spektakel waarin vooral duidelijk werd wat voor prachtig vak Theater is. Elk van die 33 leerlingen stond op elk moment in het stuk krachtig het spel te spelen. Soms pal vooraan in de handmicrofoon een solo zingend, soms op de uiterste achtergrond eindeloos roerend in een pan met soep. En het publiek werd ingewijd in wat er allemaal komt kijken bij een toneelproductie. Welke strubbelingen overwonnen moeten worden. Wat het je als mens brengt. Dat het je vormt, verwart, verrast, verveelt, verwondert. Dat het juist voor mensen tussen 12 en 18 jaar een kompas kan zijn in de zoektocht wie je bent of kunt zijn in een wereld waar je een plek in moet innemen. Theater als een medium waarin je je eigen onvermoede krachten kunt ontdekken en ontwikkelen. Een plek waar je rechtop leert lopen en de mensen om je heen tegemoet leert treden. Waar je leert dat waarheid niet waar kan zijn en leugenachtigheid ook schoonheid heeft. Vooral dat maakt Adrie Mesch aan zijn spelers duidelijk: “Je bent van waarde en je hebt iets toe te voegen aan de wereld om je heen”. Wellicht daarom stonden de leerlingen aan de deur van de schoolleider. Om dat nog een keer te mogen ervaren.
Drie scholen met een rijke traditie in buitenschools leerlingentoneel verdwijnen in Doetinchem. Er komen twee nieuwe scholen voor terug. Ik hoop vurig dat de leiding van die scholen beseft dat zij een kostbare erfenis met zich meedragen. Dat ze niet wachten tot alles een beetje op orde is en pas over tig jaar gaan nadenken over “iets buitenschools”, maar dat ze het stokje vandaag nog overnemen van Adrie Mesch c.s. en zorgen dat er volgend jaar op beide scholen groots en meeslepend gespeeld wordt!

VEEL WAARDEVOLS TE JUTTEN OP HET SINDERENSE STRAND

Wie : Toneelvereniging ‘t Buurtschap uit Sinderen

Wat : Sil de Strandjutter van Cor Bruijn, bewerking door H.N. Booy en F. Drost

Waar : Buurtschapshuis Sinderen

Wanneer : Vrijdag 17 maart 2023

“Niemand oogst ongestraft wat hij niet zelf heeft gezaaid.” Een zin die bijblijft. Een waarheid als een koe, maar die in onze tijd van overwaardes en zelfverzonnen rechten schamper terzijde wordt geschoven zonder de diepte ervan te onderzoeken. Alleen die zin al maakte de vijf (!) uitvoeringen van Sil de Strandjutter meer dan de moeite van het bekijken waard. Want al liggen de wortels van dit melodrama in de jaren 40 van de vorige eeuw en speelt het verhaal zich nog weer 50 jaar eerder af, het nodigt de toeschouwer steeds uit om de vergelijking met vandaag de dag te maken. Daarmee is de keuze voor dit stuk door ‘t Buurtschap gerechtvaardigd.

Het verhaal op zichzelf is een cultureel monument. Als boek, als hoorspelserie, als film en niet in het minst als televisieserie. Het wachten is nog op Sil, de musical. (Grapje! Niet doen!!!) Het speelt zich allemaal af op Terschelling dat aan het eind van de 19e eeuw nauwelijks bereikbaar was. Sil Droeviger, boer in Oosterend, vult zijn inkomen aan met strandjutten. Op een dag redt Sil een meisje uit een gezonken Zweedse sloep. Sil neemt de peuter mee naar huis en neemt het op in zijn gezin. 15 jaar later hebben we de poppen aan het dansen. De beide broers vechten met elkaar, vechten met vader Sil, en vechten om de hand van hun aangenomen zus. En ondertussen geeft en neemt de zee. Je moet het boek maar eens lezen, de film gaan zien of het hoorspel gaan beluisteren.

Maar je had ook naar Sinderen kunnen gaan om het toneelstuk te gaan zien. Dan was je overtuigd geweest van twee dingen: Sil de strandjutter is een behartigenswaardig verhaal en de jubilerende toneelvereniging ‘t Buurtschap verstaat het vak van prachtig toneel maken. Neem het eerste bedrijf dat in zijn geheel gaat over de stormnacht dat Sil het kind redt: je hoort het stormen. Telkens als de deur open gaat, neemt het geluid van de storm toe. Water gutst van de jassen van de mannen die Sil op komen halen (nou ja eerst nog niet, maar later wel, ik denk dat ze de gieter nog niet gevuld hadden). De vrouwen van het dorp komen huiverend bij elkaar en je voelt hun bezorgdheid voor de mannen op het strand, de kinderen in hun bedjes en voor have en goed van iedere eilander.
Het decor zit vol verfijnde details, zoals dat kleine vlammetje dat steeds brandt in de antieke kachel. Voor het merendeel van de toeschouwers onzichtbaar, maar de decorgroep vond dat het er in moest dus het kwam er in. Nog zo een: als later in het stuk het eten wordt gekookt op dat fornuis, stijgt er na verloop van tijd warempel damp op uit de pan! Ook de kleding en de grime zijn zo prachtig kloppend. De kapjes, de broeken, de jasjes, de jurken en de capes, ze lijken recht van Terschelling te komen. En die mooie zwarte haren en baarden uit het eerste bedrijf, zijn in het tweede bedrijf, 15 jaar later, grijs geworden. Al die zorg, dat oog voor het detail, is ook zichtbaar in de regie en enscenering van Jeanine Vreeman. Mooi gecomponeerde beelden, niet alleen in de groepsscènes, maar ook in een aantal spannende kleinere scènes.
Tenslotte, maar niet in het minst, zijn het natuurlijk de spelers die het drama tot leven brengen. Coen Velthorst heerst in de titelrol op het toneel. Nurks, onredelijk, ouderwets paternalistisch bepaalt hij wat er moet gebeuren. Maar hij heerst niet alleen. Hij wordt door Eline Hobelman, in de rol van zijn aangenomen dochter Lobke, ongenadig van repliek gediend. Met haar charmante onverzettelijkheid weet ze niet alleen Sil maar ook het publiek voor zich te winnen. Een prachtig tweetal. Waarmee ik de rest van de spelersgroep niet tekort wil doen, want over de hele linie werd er sterk gespeeld.

Sil de strandjutter is, met al die emoties en gebeurtenissen, best een zwaar stuk. En misschien kunnen die bij wijle ook wel wat minder heftig worden neergezet, wat meer ingetogen worden gespeeld, dat zou wat mij betreft mogen. Misschien hadden er naast de kleine komische noot die buurvrouw Gonne binnen brengt, nog wat meer lichte tonen kunnen worden toegevoegd, met name het tweede bedrijf vraagt om zo’n ingreep. Dat alles laat onverlet dat ‘t Buurtschap zich opnieuw krachtig laat gelden met de uitvoeringen van Sil de Strandjutter. Van deze levendige, jonge vereniging van 40 jaar, mogen we nog veel bijzonders tegemoet zien.

Langs de randen van afgronden

Wie : Toneelvereniging Advendo uit Lichtenvoorde
Wat : Alarmfase 1 met golfballetjes van Jos Schepers
Waar : Cultureel Centrum Den Diek Lichtenvoorde
Wanneer : Zaterdag 11 maart 2023

Toneelvereniging Advendo uit Lichtenvoorde heeft het niet makkelijk gehad. Bijna had Corona de vereniging de kop gekost. De groep was al begonnen met de repetities van het stuk dat ze afgelopen week vier keer speelde, toen alles met een klap tot stilstand kwam. Tegen de tijd de dingen weer mochten, hadden de regisseur en een aantal spelers het vak om verschillende redenen verlaten. Het had niet veel gescheeld of de vereniging had het bijltje erbij neergegooid. Want wat moesten ze zonder spelers, zonder regisseur?
Nou, gewoon opnieuw beginnen! Tonny Lammers, een gelouterde speler uit eigen gelederen, nam de regie in handen en de rest van de groep ging in de weer om nieuwe spelers te vinden. Met succes. Zo manoeuvreerde de vereniging zichzelf langs de rand van de afgrond en bleef ze in leven.
Een andere afgrond waarlangs de groep een weg moest vinden was het stuk dat ze lang geleden al gekozen hadden en dat afgemaakt moest worden. Jos Schepers schrijft elk jaar zo’n stuk en dat kan hem nauwelijks veel tijd kosten. Of misschien laat hij het wel schrijven door ChatGPT. Recept: ongeloofwaardig verhaal, opgeleukt door drankmisbruik, ongewenst intimiteiten bij de jonge vrouwen, ongegeneerde vijandigheid naar oudere getrouwde vrouwen en nog wat schunnige grappen. Klaar. Oh nee, natuurlijk moeten er ook nog wat verdachtmakingen naar “stadse mensen” en ambtenaren in worden verwerkt.
Dat gezegd hebbende, dient zich de vraag aan of Advendo in die afgrond is gestort of dat zij zich er vaardig langsop heeft weten te sturen. Dat laatste is gelukkig heel erg het geval. Advendo bleek een groep acteurs in huis te hebben die in staat bleek om de vale en grauwe vormen van het gekozen stuk zodanig in te kleuren en glans te geven dat de avond niet voelde als een lange zit, maar als een fijn avondje uit. Nergens een hapering of onhandige tekstbehandeling. Geloofwaardige personages; leuke lui waar je je graag mee verbindt. Je voelt een gretigheid in het spel die een grote liefde voor het vak van toneelspelen verraadt. Spelers die niet vluchten in de over-acting, zelfs niet als het een dronkenlap-scène betreft. Spelers die hun verliefdheid ook op een mooie fysieke manier vorm kunnen geven. Een nieuwsgierige buurvrouw die niet een heks is maar een ontzettend leuke buurvrouw, alleen heel nieuwsgierig. Met een ultieme droogkloot als man. Naar zulke acteurs kan ik uren kijken. En ik niet alleen.
Als een groep als Advendo vier keer speelt voor een uitverkochte zaal, en die zaal is zo uitgelaten vrolijk als afgelopen zaterdag, dan ben je als vereniging van betekenis. Dan zitten er mensen op je te wachten. Ik zou zeggen: maak gerust 2 voorstellingen in de anderhalf jaar en durf ook actueler materiaal te spelen. Want tussen achterhaalde blijspelen en diepe tragedies ligt nog een mooie wereld op jullie te wachten.

Nieuwe wegen blijven verrassen

Wie: Toneelvereniging Maskerade Doetinchem Wat: “Madame de la Retirade” door Loes de Leng Waar: Oudereninloop Doetinchem Wanneer: 19 februari 2023

Toneelvereniging Maskerade is een kleine Doetinchemse toneelvereniging die al meer dan 35 jaar toneelstukken speelt. Na zoveel jaren toneel “uit een boekje” te hebben gespeeld, vonden de leden dat het tijd werd voor iets anders. Niet meer dat eindeloze repeteren op woorden die steeds moeilijker in de ouder wordende hoofden moesten worden gestampt, maar werken vanuit improvisaties. De vorige regisseuse had daarvoor al eens een idee voor een verhaallijn op papier gezet en haar opvolger, Annemieke Oudshoorn, pakte dat idee en de verhaallijn op. Afgelopen zondag zag ik het resultaat van die nieuwe manier van werken en ik moet zeggen: dat smaakt naar meer.
Meteen zie je het aan de spelers: er is geen dralen, geen zoeken naar teksten. Want de teksten worden ter plekke verzonnen of her-verzonnen. De acteurs spelen enkel vanuit de kennis van hun personage en de inhoud van het verhaal.
Dat verhaal is simpel: Hoofdpersoon is toiletjuffrouw Annie, die trouw haar diensten draait bij de toiletten in het Museum voor Moderne Kunsten. Een heerlijk volks mens waar Margot Veenhuis wel raad mee weet: recht door zee, een stads accent zonder daarover negatief te doen, een flinke portie humor en niet van d’r stuk te krijgen. Zij krijgt door de aard van haar werk met allerlei soorten mensen te maken en dat is meteen de succesfactor van deze nieuwe werkwijze. De spelers nemen allemaal 2 tot 4 van die kleurrijke personages voor hun rekening en spelen met zichtbaar plezier en vakmanschap deze bijzondere mensen. Elk van die ontmoetingen met toiletjuffrouw Annie levert een kort miniatuurtje op die allemaal een redelijke tot hoge amusementswaarde hebben. De een komt wat beter uit de verf dan de andere, maar daar leed de middag niet onder. Het plezier van de spelers sloeg moeiteloos over op het publiek. En wat geïmproviseerd toneel ook spannend maakt: de spelers kunnen elkaar nog wel eens verrassen met een opmerking of actie die ze nog nooit hebben gemaakt. Aan de tegenspeler de taak om daarin mee te gaan en de ander dan weer te verrassen. Leuk om te zien als zich dat op het scherpst van de snede afspeelt.
Was het dan allemaal in de gloria afgelopen zondag? Nee, dat dan ook weer niet. Er is nog wel wat te winnen als het gaat om een goede dramaturgische lijn uit te stippelen. Voor de pauze leek zich, door de komst van een bij de post verloren brief, een rode draad aan te dienen, die op dat moment heel welkom was. Helaas werd dat verhaallijntje na de pauze ook in een keer de nek omgedraaid waarna het stuk tot aan de verrassende ontknoping toch te veel in stukjes uiteenviel. Zo’n verhaallijn -of liever nog, een aantal verweven verhaallijnen- uitstippelen is nog wel een vak. Jammer, maar niet onoverkomelijk. Het belangrijkste winstpunt van de middag was de frisse vrolijkheid waarmee de cast het publiek vermaakte.

Schuilkerktheater

Wie: Hanneke van Vonno, Houkje Besselink, Jeannette Verboom & Jolanda Doornenbal
Wat: Nu even wel van Maria Goos
Waar: Privé huiskamer in Silvolde
Wanneer: 12 februari 2023

Voor de derde keer in korte tijd belde ik aan bij een privéhuis om daar in de huiskamer getuige te zijn van de opvoering van een toneelstuk. Mocht ik in Doetinchem bij “Wie is bang voor Virgina Woolf” bijna op de schoot van de vier acteurs kruipen, twee weken geleden werd ik in een Terborgse huiskamer getroffen door het persoonlijke verhaal van Renske de Vries die haar worsteling om te komen tot volwassenheid in een prachtige monoloog had vertaald. Haar regisseur, Jos Spijkers, had toevallig -was het wel toeval?- ook de gelegenheidsgroep acteurs van de voorstelling van vanavond van adviezen voorzien.
Er is blijkbaar iets bijzonders aan de hand in het amateurtheater. Groepen van gepokt en gemazelde acteurs verlaten af en toe de traditionele kaders van hun verenigingen om zelfgekozen stukken te spelen. Zij gaan na de repetitiefase op tour langs huiskamers en mini-zaaltjes om op te treden voor een publiek van 10 tot pakweg 30 personen. Een vergelijking dringt zich op met de Schuilkerken uit de Reformatie waar andersgelovigen in het geheim hun diensten hielden omdat die in de toenmalige tijdgeest niet toegestaan waren.
Vanavond waren het vier ervaren en getalenteerd actrices die hun tanden gezet hadden in “Nu even wel” van Maria Goos. Een uur lang teksttheater om van te smullen. De stukken van de veelgeprezen Maria Goos hebben zoveel mild-giftige kracht dat je de personages met hun worstelingen allemaal wel kunt omhelzen, omdat ze je confronteren met je eigen dagelijks gedoe. Je hoort ze dingen tegen elkaar zeggen waar je tenen van omkrullen, en tegelijk denk je: dat had ik ook kunnen zeggen. Vooral omdat die teksten op een geloofwaardige manier uit de monden van de actrices rolden. Alsof ze ze ter plekke werden verzonnen. In een mooie timing, afgewisseld met veelbetekenende stiltes.
Lia (Hanneke van Vonno), Heleen (Houkje Besselink) en Carolien (Jeannette Verboom) gedenken vandaag in een restaurant de dood van Michiel, de echtgenoot van Heleen. Maar meteen willen ze wraak nemen op Marieke (Jolanda Doornenbal), de minnares van Michiel wier bestaan pas na de dood van Michiel bekend werd. Deze bloedsoep werd in de eerste 20 minuten van de voorstelling vakkundig opgewarmd en gekruid. En het publiek ging er eens voor zitten toen Marieke eindelijk arriveerde. Maar we kregen natuurlijk het deksel van Maria Goos op onze respectievelijke neuzen. Want Marieke trakteerde de drie vrouwen (en het publiek) op een zachtmoedige les in liefde: “Nergens, Heleen, is er zo liefdevol over jullie huwelijk gesproken als in mijn huis.”
"Je moet erbij geweest zijn." is zo’n theatrale waarheid als een koe, en ik ga het verhaal hier ook niet helemaal uitleggen, maar de avond bracht zo'n hartverwarmend fijn theater dat ik graag alle ervaren spelers van de Achterhoek wil uitnodigen om elkaar op te zoeken om op deze manier kleinschalige theatervoorstellingen te maken en de huiskamers van de Achterhoek om te vormen tot Theaterschuilkerken. Voor een tientje zit het publiek op de eerste rij en naderhand alle tijd om na te praten met de acteurs. Wat wil je nog meer?

De Vergadering: een verademing

Wie: Toneelvereniging Semper Avanti Zieuwent Wat: De Vergadering van Robert-Jan Proos Waar: Sourcy Center Zieuwent Wanneer: Zaterdag 4 Februari 2023

Zo oubollig als de naam “Semper Avanti” ook klinkt, zo kloppend is hij gisteren gebleken. “Altijd Voorop” betekent het. En ik had het niet geweten als ik het niet had opgezocht. En ik had het ook niet geweten als ik niet mijn stinkende best had gedaan om kaarten te vinden voor deze voorstellingen. Want ook al had ik lang geleden al beloofd om te komen kijken, ik had op de dag van de laatste voorstelling nog geen kaart gekocht. Pure onderschatting. Omdat ik dacht dat ik die aan de deur van de zaal nog wel zou kunnen kopen. Maar nog voor het ontbijt lag er al een appje van een toneelvriendin die scandeerde “Gaan! Het kan toch!” Dat laatste sloeg op de verzuchting die wij samen wel eens geslaakt hadden dat het amateurtoneel zo weinig verrassend was.
Dus twee uur later en een tocht langs meneer Kees, het Sourcy Center en de SPAR in Zieuwent had ik mijn fel begeerde kaartje. (Dank je wel vriendelijk meisje van de SPAR)
Nu we toch in het Latijn bezig zijn: nog een Mea Culpa: ik wist begod niet wat me te wachten stond. Dus ik las me voor de wedstrijd vast wat in door het programma te lezen. Las ik dan nu goed? Een stuk met alleen maar vrouwen? O jee, ze hebben zelfs geen mannen meer bij Semper Avanti. Een mannentekort is een veelvoorkomend probleem bij toneelverenigingen, maar helemaal geen man, dat was ik nog niet tegengekomen. Dan zullen de 9 aangekondigde vrouwen ook wel op leeftijd zijn. Dacht ik. Groter kon mijn ongelijk niet zijn.
Toen vijf minuten voor aanvang een optocht van 9 krachtige jonge vrouwen vanachter uit de zaal de coulissen in wandelde werd die zaal automatisch stil. Daar hoefde geen voorzitter meer aan te pas te komen. Al deed ze dat helaas wel. (Houd toch eens op, voorzitters van toneelverenigingen, met die zinloze praatjes vooraf. Die achteraf zijn meer dan voldoende)
En toen begon het.
Vanaf zin één, twee keer drie kwartier volop vermaak door vrouwelijk vilein in een setting die we allemaal kennen van ons werk, onze vereniging of gewoon thuis. Er was weinig theatraals aan de negen personages op het toneel. Ze zouden zomaar echt kunnen bestaan. Onze vrouw of buurvrouw kunnen zijn, of in mijn geval, onze kleindochter. Zo fijnzinnig als ze door de actrices werden vormgegeven, zo geloofwaardig divers waren hun karakters, achtergronden en beweegredenen. Het was grappig, spannend, ontroerend, verrassend en o, zo echt. En tegelijkertijd was de setting zo eenvoudig: een vergadering van een comité voor Het Goede Doel. De evaluatie van “de grote activiteit”. De hele avond kreeg het publiek geen weet over wat er precies was georganiseerd voor welk goede doel. Want dat deed er helemaal niet toe. Het ging over die negen goedwillende mensen die het al zo moeilijk hadden met elkaar en -naar uiteindelijk bleek- met zichzelf.
Ik leg aan mijn HAVO-leerlingen wel eens uit waarom we toneel spelen: Om te leren over hoe de wereld in elkaar zit. Om onze eigen worstelingen te herkennen in de worstelingen van de personages op het toneel. Om zo troost te vinden. En dat klinkt zwaar, maar dat kan ook heel vrolijk zijn. Want lachen is huilen. Daar snappen die snotneuzen natuurlijk niks van, maar wat had ik ze de voorstelling van Semper Avanti gegund te zien. In alles wat daar te zien was, lopen ze voorop in de Achterhoek. Ik hoop dat ze onder leiding van regisseuse Marja Fuchs op de ingeslagen weg doorgaan. Want, om met een jongeman te spreken die na de voorstelling ook aan de bar op zijn drankje wachtte: “Normaal vind ik er niet veel aan, maar naar zo’n toneelstuk zou ik altijd willen gaan.”
En dat aan de bar hangen na de voorstelling is de tweede belangrijke reden waarom we toneel spelen. Houd ik mijn leerlingen altijd voor.

Heel veel Zwiebertje

Wie: Toneelvereniging V.O.V.O. Breedenbroek
Wat: Camping zonder uitzicht van Jan Derene
Waar: Zaal Koenders Breedenbroek
Wanneer: Zondag 5 februari 2023

Toneelvereniging V.O.V.O. heeft een nieuwe regisseur. En dat is te zien. De vingerafdruk van Eddy van Ee, waar ik voor het eerst kennis mee maakte bij de voorstelling “De geweldige dokter Paul” van toneelvereniging “Op Eigen Houtje” uit Varsseveld was ook goed te zien bij V.O.V.O.
De aankleding van spelers en speelvlak was uitbundig en kleurrijk. Het spel niet minder. Het verhaal van de zes aan lager wal geraakte personages gaf de spelers van V.O.V.O. alle aanleiding om los te gaan. Alle registers werden opengetrokken om van die mensen fraaie karikaturen te maken waar het vuil, het ongeluk, het a-sociale en de ellende van afdropen. In al dat enthousiasme werd wel eens uit het oog verloren dat de auteur van het stuk die mensen in hun vorig leven toch echt HBO-opgeleide mensen in een beroep als verpleegkundige of onderwijzer had laten zijn. De zes Zwiebertjes die nu over het toneel doolden, leken qua taal en gedrag nauwelijks de lagere school afgemaakt te hebben. Het mocht de pret niet drukken. Gelukkig werden deze arme sloebers niet helemaal aan hun lot overgelaten. Een lot overigens dat ze met het bouwen van een eigen onderkomen -illegaal, dat wel- al best in eigen hand hadden genomen. Sociaal werker Willem van Santen, mooi droog gespeeld door Han Resink, deed vruchteloze pogingen om de groep in het gareel te houden. Dat mislukte natuurlijk jammerlijk en zo hoort het ook. Daarnaast zetten Inge van Hal en Ria Rougoor twee akelig notabele vrouwen neer die hun beschaving en contacten inzetten om de zes zwervers toch op het goede pad te krijgen. Dat lukte dan weer wel, ook al deden de zes zwervers nog een heel vierde bedrijf moeite om dat voor ons verborgen te houden.
V.O.V.O. heeft er veel werk van gemaakt en het zag er allemaal prachtig uit. Toch zou ik er wat meer nuance in hebben willen zien. Het is de vraag of de gekozen speelstijl wel alles uit het stuk heeft gehaald wat Jan Derene er in heeft willen stoppen. Een auteur die wat mij betreft best zelf de schaar had mogen hanteren om met name het onnodig lang uitgesponnen laatste bedrijf te kortwieken. Het publiek is niet achterlijk.

Vers Toneel toont grote liefde

Wie: Jongerentheatergroep Vers Toneel

Wat: Giftig

Waar: Willem van den Berghcentrum 's-Heerenberg

Wanneer: Zondag 20 november 2022

Vers Toneel is ook zo'n pareltje in het Achterhoekse theaterlandschap dat Godzijgeloofdengeprezen de coronatijd heeft overleefd. Gelukkig ken ik de oprichters van Vers Toneel goed. Ik was als Theaterdokter natuurlijk bij de geboorte van de groep. Zodoende word ik op tijd en middels de meest moderne media op de hoogte gehouden van elke nieuwe voorstelling. En dat is niet iedereen gegeven, al zou ik dat iedereen wel toewensen. Want een voorstelling van Vers Toneel is altijd de moeite waard. Waarom? Omdat de voorstellingen geschreven worden door Caroline Geven en geregisseerd worden door haar man Jop. En die combinatie is nogal vruchtbaar. Want Caroline is auteur van prachtig vileine teksten die geweldig aansluiten bij de leefwereld van jongeren. En Jop is een regisseur (en vormgever!) die al sinds zijn 6e met theater bezig is en niets aan het toeval overlaat. Als je Caroline zou vragen de Dikke van Dale tot een toneelstuk om te werken en Jop zou dat stuk regisseren, zou er een meeslepende voorstelling uitrollen. Denk ik.
Afgelopen zondag speelden de jongeren van Vers Toneel de voorstelling "Giftig". Een bewerking van “Who Poisoned his Meatball” van Craig Sodaro. Iets minder omvangrijk dan de dikke van Dale, maar met minstens zo’n meeslepend resultaat.
Als je bij Vers Toneel binnen loopt is het eerste waar je naar kijkt het decor. Logisch: het gordijn is open. Er wordt bijna nergens meer begonnen met een gesloten gordijn begreep ik van de technici van het Amphion. Dus ook Vers Toneel start met open vizier. En eigenlijk zit je er dan meteen in. Want alles spreekt theater in dat decor. Alles heeft betekenis. Zelfs de slordig opgestapelde tafels achter tegen de muur blijken daar niet zomaar te staan. Die hebben een functie.
En dan moeten we het over de spelers van Vers Toneel hebben. Je weet nooit of ze nieuw zijn of dat ze al jaren meespelen. Je herkent ze ook niet meteen. Jonge mensen hebben sowieso de neiging er elk jaar weer anders uit te zien, maar de kleding en grime zijn elke voorstelling weer zodanig uitgekiend dat deze spelers transformeren in andere ikken. En ze acteren allemaal op zeer aanvaardbaar tot uitstekend niveau. Je ziet dat ze doorgronden waar ze mee bezig zijn en hoe chaotisch de scène er af en toe ook uit lijkt te zien, deze spelers zijn het niet die er in verdwalen. Dat zijn wij, die steeds achter de feiten aanlopen.
Ik heb het originele script niet gelezen, maar ik vermoed dat “Who Poisoned his Meatball” niet een superbriljant stuk was. Het deed er niet toe, want de mensen die zelfs de Dikke van Dale tot leven weten te brengen, konden dit ook prima aan. Uit alles spreekt grote liefde voor het vak dat theater heet.

Sprankelende Wizz van Musicalfabriek Groenlo

Wie: Musicalfabriek Groenlo
Wat: The Wizz van William F. Brown
Waar:De Mattelier in Groenlo
Wanneer: Zondag 13 november 2022

Eerlijk gezegd had ik nog nooit een voorstelling van de Musicalfabriek gezien. Ik wist niet eens dat het bestond. Maar ik had leden van deze groep wel zien schitteren in het grootse bevrijdingsstuk "Spiegelingen" dat afgelopen mei drie keer in Lichtenvoorde te zien is geweest. En de jonge spelers vielen toen al op door hun expressie en waarachtigheid. Op dus naar The Wizz.
Nu moet ik zeggen dat ik niet zo’n heel groot voorstander ben van het spelen van dit soort blockbusters. De systematiek van spelen-wat-de-mensen-kennen brengt ons uiteindelijk alleen maar culturele en spirituele armoede. Zie ook mijn column van februari 2023 bij “Anatomische Les”.
Aan de andere kant, je moet ook wel wat als musicalschool om de nodige publiciteit te genereren. Dat lukt nu eenmaal sneller met een grote naam dan met iets dat de mensen niet kennen. En zo bezien is The Wizz best te begrijpen. En het is nogal een onderneming hè!
Het verhaal is bekend. Meisje, wervelstorm, verdwaald, Leeuw, Blikken Man, Vogelverschrikker, Heks, Tovenaar en Jezelf Vinden is thuiskomen. Een uitstekend thema voor een school vol jonge, dansende en zingende mensen. Het gaat over hun eigen levenspad. Maar niet een pad dat gemakkelijk te verbeelden is. Ik was dan ook heel benieuwd hoe Musicalfabriek Groenlo dat allemaal zou aanpakken.
Het antwoord? Slim, kordaat, passend en praktisch. Met een minimum aan middelen, schuivende panelen, schitterend licht en geluid dat heel goed voldeed, ontvouwde zich een rijke middag waar elk kind tot haar recht kwam. Want natuurlijk heb je in zo’n verhaal een paar grote, dragende rollen waar alle spelers voor gaan. Velen zijn dan geroepen maar slechts weinigen uitverkoren. Het tekent een musicalschool dat ze de hoofdrollen door de meest getalenteerde kinderen laten spelen en tegelijkertijd de rest van de spelers een waardige rol in het stuk geeft. Dat is de Musicalfabriek Groenlo heel goed gelukt. Zo konden we niet alleen verbaasd staan over de kwaliteiten van de solisten, maar waren we evenzeer ontroerd over de miniatuurtjes van de kleiner rollen. Vraag me niet naar de namen van al die kinderen, ze stonden niet in het programma, en daar is ook veel voor te zeggen.
De taak die deze ambitieuze musicalschool op haar schouders heeft geladen is niet te onderschatten en we moeten blij zijn dat er van deze mensen zijn die zulke financiële risico’s durven nemen. Want anders gebeurde er helemaal nooit iets. En nu gebeurde alles: een pracht van een voorstelling, schitterende kinderen, trotse ouders, nieuw talent dat zich aanmeldt en doodvermoeide docenten. Zij, Anne Harbers, Maggie Symonds, Brenda Bénard en Minjon Luiten, verdienen een diepe buiging van alles en iedereen die begaan is met de Achterhoekse Cultuur. Te beginnen met die van de Theaterdokter.

De Diagnose

Tiny-T Industry blaast het publiek van zijn sokken

Almende leerlingentheater klaar voor The next step

In 'Janus ' begint The Passion zowaar op echt theater te lijken.

Heel Te Vreden in Hengelo

Vrolijk speelt Maria Goos - en dat wil wat zeggen

Advendo verdwaalt een beetje

Ciske de Rat is geen kinderachtige musical bij MPG

't Buurtschap neemt theater serieus

Diagnose Vaye MusicalTheater

t.v. Thijs - Het wezen van ons amateurtoneel

WMT - Muziektheater op zijn allerleukst

Niweto Wehl - Ayckbourn Again!!

Op Eigen Houtje - Een voorstelling om trots op te zijn

't Buurtschap - Theater voor in een museum

t.v. Etten - Etten heeft het weer!

Toneel in Wehl - Jeugdtheater met diepgang

Jubal - Mooie berichten uit Varsseveld

KTD - Een blijde, maar wel een beetje trage boodschap

t.v. Vrolijk - Een inkijkje in de eigen vereniging

't Kinderspöl maakt duidelijk: Jeugdtheater is van levensbelang

V.O.V.O kan je nog laten lachen om een telefoonboek

Groots en meeslepend spelen in Duiven

Parochietoneel speelt in kerk over het hiernamaals

Boeiend! Boeiend!

Doordouwen en volhouden betaalt zich uit

Onherkenbaar maar o, zo vermakelijk

Jubileum in een blokhut

Toep brengt een mooi sprookje over vluchtelingen

Het toneel groeit goed in Heelweg

Terug naar de essentie van het amateurtoneel

De waarde van de regisseur

Als je van alle personages gaat houden

't Buurtschap bewijst het grote ongelijk van het amateurtoneel

Kom es kieken Varsselder - Kwaliteit spat van het podium

Ons Genoegen 't Woold - Van een 6 naar een 9

TG Vierakker - Het gelijk van het geleur met een lijk

V.O.V.O. Breedenbroek - Met veel zorg bereid

Almende College - Jongeren onderzoeken hun eigen wereld

De Haort imponeert met Oosterbeek 1944

Hoezo: Jongeren willen niet meer spelen?

Vaye Musicaltheater danst de zomer in

Noggus maakt theater met een bedoeling

NiWeTo: Luchtig, gelaagd en een lust voor het oog

Vrolijk uit Kilder: Ver reiken om te verrijken

Spot speelt: Oorspronkelijk, aangrijpend en actueel

WDZ: Rokjesdag in Halle-Nijman

Diepe smart bij STYX in IJzerlo

Buurtschap: Confectie op maat

AOV Varsseveld - Luctor et Emergo

Steengroevetheater - een passion voor Romeo & Julia

Stormachtig theater in Borculo

Steengroevetheater 2025: Een hoop gedoe om niks

't Buurtschap Sinderen begint zo een volksfeest!

Azewijn loopt uit voor Ons Genoegen

Op Eigen Houtje timmert aan de weg

Licht in het Engbergse duister

Hands up Asshole! - Diagnose Niweto

Rantsoen van Vers Toneel is een toonbeeld van jeugdtheater

Een gastrecensie voor Seizoenwerk

Sfeervol theater van 't Kinderspöl

Semper Avanti verdient een standbeeld

Gastrecensie voor Seizoenwerk

Donderbuien, Decor en de Dramaturgie

We zijn op de goede (Heel)weg

Donderbuien, Decor en de Dramaturgie

Wonderschoon muzikaal spektakel

Wee guf, zal govven worre.

De Kracht van Baak

Het openluchtseizoen is weer begonnen

“Er moeten meer stoelen bijgezet worden”

Recept voor een geslaagde voorstelling

Nostalgie is springlevend

In Doetinchem eindigt een kostbare traditie (Als we niet uitkijken)

VEEL WAARDEVOLS TE JUTTEN OP HET SINDERENSE STRAND

Langs de randen van afgronden

Nieuwe wegen blijven verrassen

Schuilkerktheater

De Vergadering: een verademing

Heel veel Zwiebertje